Hetvergetenboek

Intekenlijst

2012-01-06T00:26:00.077+01:00

"Kennis komt voort uit het leggen van verbanden tussen schijnbaar losstaande feiten, maar hoe kom je aan de afzonderlijke elementen” schrijft Connie Palmen in haar boek Lucifer. Graag wil ik dit uittesten op een oude intekenlijst bij het boek “Albert Neuhuys : zĳn leven en zĳn kunst” door W. Martin. Aan het begin van de vorige eeuw was het niet ongebruikelijk om bij dure uitgaven de belangstelling te peilen door een intekenlijst. Het is een lijst met willekeurige namen en adressen en het enig gemeenschappelijke is de interesse voor het boek van schilder Neuhuys. Genoeg afzonderlijke elementen maar levert dat ook context en nieuwe kennis op?

De intekenlijst bestaat uit 3 losse vellen. Bovenaan in de kop is er voorgedrukte tekst met de naam van de intekenaar, de titel en de auteur van het boek met vermelding van de prijs. In 1915 zal men de tekst naar de drukker hebben gebracht, het oogt professioneel maar het kostte ook geld. De lijst bestaat uit 3 kolommen: aantal exempl., naam (duidelijk svp) [men had ervaring!] en adres. De kolom aantal exempl. was overbodig want deze is of niet ingevuld of de intekenaar vond 1 exemplaar voldoende. Bij de naam van de intekenaar is op 4 plaatsen op de lijst een stempel gezet. Duidt dit erop dat de lijsten rouleerden langs particulieren en instellingen want het is toch nauwelijks denkbaar dat kopers een stempel meenamen als ze naar de boekhandel gingen? Of bracht de uitgever of een verkoper een bezoek aan de potentiële kopers. Dat laatste zou er voor pleiten dat de tocht dan een logische route zou moeten zijn. Niets is echter minder waar, de route gaat van het centrum in Den Haag, naar Scheveningseweg, terug naar het Lange Voorhout, Loosduinen, Den Haag, Leiden, Den Haag, Breukelen, Amsterdam op diverse adressen, Haarlem, Rotterdam en uiteindelijk weer terug naar Den Haag. De lijsten zijn beschreven met een vul- of kroontjespen of met potlood. De handtekeningen zijn over het algemeen krachtig en groot.

Een aantal namen intrigeert zoals H.M. Koningin-Moeder en de schilder W. Maris. Je vraagt je af of je kijkt naar het handschrift van de Koningin-Moeder of naar dat van een dienaar aan het hof. Bij veel intekenaren staat een instelling of bedrijf genoemd. De professionele interesse kwam van bibliothecarissen, secretarissen en penningmeesters van musea maar ook van galeries en kunsthandels. Zo op het oog is het een willekeurige verzameling van namen van instellingen en personen. Vroeger was het een lastige klus om bij deze summiere informatie achtergrondgegevens te vinden. Met de opkomst van internet is dit veranderd, zo kun je grasduinen in oude krantenarchieven, zoeken in de databanken van gemeentearchieven en kun je ook nog eens zoeken op straten en huisnummers in Google map. Namen die weinig zeggen krijgen bij het zoeken wat meer body en soms kunnen ze uitgroeien tot een klein verhaal.

Het zijn 3 losse vellen. Hoewel er weinig reden voor is, neem ik aan dat men de intekening startte in Den Haag omdat dit vel eindigt het Rijksprentenkabinet te Amsterdam en het vel met Amsterdamse adressen eindigt met 2 inschrijvingen uit Haarlem.

De eerste naam op de lijst is Frederik Jan Louis Krämer (1850-1928) Hij was hoogleraar en nam om gezondheidsredenen ontslag en accepteerde in 1903 de baan van directeur van het Koninklijk Huisarchief. Hij gaf les aan prinses Wilhelmina, prinses Juliana en prins Hendrik.

Abraham Bredius was onder meer directeur van het Rijksmuseum en het Mauritshuis. Hij raakte in opspraak toen hij het schilderij De Emmaüsgangers aan Johannes Vermeer toeschreef. Hij woonde aan de Prinsengracht 6 ( zie afb. links ) waar na zijn dood het museum Bredius werd gehuisvest. In het museum was de tijdens zijn leven opgebouwde collectie 17e eeuwse kunst te zien. In 1985 moest het museum om financiële redenen sluiten, maakte in 1990 een doorstart en het museum verhuisde naar de Lange Vijverberg 14 waar eerder de hieronder genoemde heer Cremers woonde.

R.A.W.J.J. Cremers (1876-1928) in de Almanak Gotha wordt hij genoemd als Nederlands diplomaat maar hij was vooral kunstverzamelaar van moderne kunst en woonde in het fraaie pand aan de Vijverberg 14 (zie afb. rechts) . Hij bezat een belangrijke collectie Marissen. In 1915 was een deel van zijn verzameling dat onder meer bestond uit werk van de Haagse school in het Haags Gemeentemuseum te zien. Vijf jaar later kwam de catalogus “Tableaux et aquarelles modernes collection Mr. R.A.W.J.J. Cremers la Haye” die door Frederik Muller is uitgegeven. Volgens de bevolkingskaart was hij Doopsgezind en was hij voor een tweede maal gehuwd.

Arie Cornelis Volker (1861-1924) was zoon van Adriaan Volker die samen met zijn broer eigenaar was van het Sliedrechtse aannemersbedrijf A. en D. Volker. Arie was een rasechte ondernemer met visie, hij breidde het familiebedrijf succesvol uit met baggerwerkzaamheden en was samen met zijn neef één van de oprichters van N.V. Electro-Apparaten Fabriek Systeem Coq. Van Arie Volker, zijn zwager was de Haagse kunstverzamelaar Hilde Nijland, is bekend dat hij kunst bezat. In 1910 sukkelde hij met zijn gezondheid, trok hij zich terug uit de zaak en ging hij wonen in Den Haag aan de Oude Scheveningseweg 106 (afb.links). Zijn weduwe verhuisde later naar een mooi pand aan de van Stolkweg 7a waar ook de heer P. Versteeven op nummer 34 woonde.

De heer P. Versteeven (1855-1928) was een telg van de blauwsel en verffabriek Van Duura&Versteeven en commissaris bij van Hillen’s sigarenfabriek . Hij woonde in een fraaie villa (zie afb. rechts) aan de van Stolkweg 34 en had een verzameling moderne schilderkunst onder meer van de gebroeders Maris.

H..G. Wolters penningmeester van de befaamde Pulchri Studio een Haags schildergenootschap die sinds 1901 aan het Lange Voorhout 15 haar domicilie heeft.

W. Maris (1872-1929) Loosduinen . Het is niet de beroemde schilder Willem Maris die overleed in 1910 maar zijn neef Willem Matthijs (Jbzn), zoon en leerling van Jacob Maris. Hij schilderde, aquarelleerde, tekende en etste landschappen, figuren en veel portretten.

D. de Wild uit Den Haag is waarschijnlijk Derix de Wild (1869-1923) telg uit beroemd geslacht van restaurateurs die het atelier aan de Laan van Meerdervoort 406 van zijn broer Carel voortzette. Derix is de vader van de bekende Martin de Wild eveneens restaurateur. Het was niet ongebruikelijk dat restaurateurs een inponsing in het hout van een spieraam zette (zie afbeelding rechts).

De directeur van het R Prentenkabinet te Leiden (onleesbaar). Het is niet gelukt om de directeursnaam te achterhalen. Het Rijks Kabinet van Prenten was gelegen aan het Rapenburg 17 (zie afb. links) te Leiden.

H.M. Koningin-moeder Den Haag geschreven door haarzelf of een dienaar. Opvallend is dat de schrijver eerst konigin heeft willen schrijven maar zich op tijd herstelde en van ingezet staart van de letter g kon omzetten in een n zodat er koningin kwam te staan. Het paleis aan het Lange Voorhout was haar winterpaleis.

Jonkheer J. Loudon (1866-1955) te Den Haag was diplomaat en minister van Buitenlandse Zaken ten tijde van de ondertekening. Het lijkt of het handschrift bij zijn naam ondertekening van dezelfde hand als die van H.M. Koningin-Moeder.

Het Departement van Binnenlandse Zaken; in die tijd was Pieter Cort van der Linden minister van Binnenlandse Zaken. Ondertekening lijkt meer een paraaf.

Peter Frederik Thomsen (1856-1916) was de zoon van de Deense zeeman/stuwadoor/houthandelaar die in 1873 het havenbedrijf Thomson & Co oprichtte. In 1891 zette Peter na het overlijden van zijn vader het bedrijf voort. Hij was kunstverzamelaar van onder meer Israels, Weissenbruch . In 1916 werd hij voor zijn woning aan de Nieuwe Parklaan 77 (Het Rotterdams Nieuwsblad spreekt over de Badhuisweg) in Scheveningen door een auto geschept en overleed hij op zestig-jarige leeftijd aan zijn verwondingen. In 1932 werd zijn collectie kunst en meubilair geveild.

Michiel Onnes van Nijenrode (1878-1972) werd schatrijk met de koffiehandel ten tijde van WO I. Hij kocht in 1907 de ruïne van het middeleeuwse kasteel Nijenrode en liet het restaureren voor 1.250.000 gulden restaureren en in de staat brengen waarin het vandaag de dag nog steeds verkeert. In korte tijd bracht hij een verzameling kunstschatten van topkwaliteit bij elkaar maar hij kreeg financiële problemen. In 1930 verkocht hij het kasteel aan de Joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker onder de voorwaarde dat hij er mocht blijven wonen. In 1932 zet Onnes een diefstal van zijn eigen schilderijen in scene om verzekeringsgeld te kunnen incasseren. Hij zat een jaar in voorarrest en wordt na een geruchtmakende zaak waarbij commissarissen van de Amsterdamse politie op non-actief worden gezet maar er zijn twijfels getuignissen en uiteindelijk wordt hij veroordeeld tot de tijd dat hij in voorarrest zat.

Rijksprentenkabinet Amsterdam is ondergebracht in het Rijksmuseum, ontworpen gevestigd.

Kunsthandel C.M. van Gogh aan het Rokin 115 Amsterdam was gerenommeerd en stond bekend om de vele tentoonstellingen van kunstenaars met naam. Oprichter was de oom van van Vincent van Gogh, Cornelius Marinus. Door zijn neefje werd hij vaak als CM aangeduid. De kunsthandel had een pand aan de Kneuterdijk 16 in Den Haag en één aan de Keizersgracht 453. In 1912 betrok men een pand met zalen aan het Rokin 115. Het was voor korte duur want eind jaren twintig werd het gebouw grotendeels gesloopt en vervangen door nieuwbouw van de Algemeene Friesche Levensverzekerings Maatschappij. Op de foto ontleend aan de Beeldbank te Amsterdam is het gebouw van de verzekeringsmaatschappij, links naast Van Ditmar's Boeken Import te zien.

C.J. van Wisselingh en co, kunsthandelaar had zijn bedrijf aan het Rokin 78/80. De foto (links)dateert van 17 december 1982 en in de weerspiegeling van de ruiten is een stukje straatbeeld uit die jaren te zien. Maar bij goed inzoomen zie je in de linkerruit van de etalage het beroemde schilderij 'Het gele huis" van Carel Willink. Het onderwerp heeft Willink ontleend aan een huis in de Vossiusstraat (nu hotel Piet Hein) en het ziet er nog nagenoeg uit als in die tijd. Op het schilderij is een donkere, dreigende zwarte lucht te zien en je verwacht een klap onweer te horen, op de voorgrond liggen wat verwaaide papieren. Het gele huis rijst strak omhoog en in de ruiten weerspiegelen zich de donkere, naakte takken van een boom. Dit schilderij uit 1934 werd voor de oorlog door Bordewijk beschreven en hij projecteerde sluimerende gevoelens van liefde in het huis en zijn bewoonster. Het verhaal verscheen op 9 december 1939 in de Groene Amsterdammer en is fulltext te lezen in het historisch archief. De schrijver H.J. Smeding zag deze romatiek niet en schreef een eigen verhaaal. Het was aanleiding om een achttal schrijvers van naam te vragen het gele huis te beschrijven. Het boek beleefde in 1978 een herdruk.

M.P. Voûte (1856-1928) koopman was steenrijk. Hij bezat een grachtenpand aan de Herengracht 475 (rechts beneden)dat wel het huis aan de bocht werd genoemd een stadspaleisje dat gezien wordt als een van de mooiste huizen in Masterdam. In Schaarsbergen bezat Voûte de buitenplaats Groot Warnsborn. Hij was een belangrijk kunstverzamenlaar en meacenas die schilderijen schonk of in bruikleen gaf aan musea. Als bestuurslid was hij onder meer verbonden aan de Rembrandtvereniging en het Rijksmuseum.

Johan Caspar Sommer (1859-1937, Roelof Hartstraat 138 te Amsterdam, was officier en getrouwd met Maria Kuller. Albert Neuhuys heeft beiden geportretteerd. Als commandant leidde hij de militaire wielrijders. In 1894 publiceerde hij een 'Handleiding voor den militairen wielrijder'.

Julius Röntgen (1855-1932) pianist, dirigent en componist groeide op in zijn geboortestad Leipzig en trad als muzikaal wonderkind op in de grote Duitse steden. Hij werd voorgesteld aan Franz Liszt voor wie hij één composities ten gehore bracht. Hij was bevriend met Edvard Grieg. Hij was een belangrijk man in het Amsterdamse muziekleven en was betrokken bij de oprichting van het conservatorium en het Concertgebouw. Na zijn pensioen ging hij wonen in de villa Gaudeamus , een ontwerp van zoon Frans in de stijl van de Amsterdamse school maar gemengd met Noorse invloed. Na WO II had in het huis de Stichting Gaudeamus zijn onderkomen en was het een ontmoetingscentrum voor tal van jonge buitelandse en Nederlandse componisten waarvan velen later beroemd zijn gevonden.

A. Hesselink (1862-1930), was een Gronings beeldhouwer die na in Florence en Haarlem te hebben gewoond aan architect J.H.W. Leliman opdrachte gaf een hoekvilla met beeldhouwersatelier aan de Teniersstraat 8 te ontwerpen. In het stadsarchief Amsterdam heb je via de indexen toegang tot de woningkaarten. Zoekend op Teniersstraat 8 krijg je 4 treffers waarvan op 2 kaarten de namen van de families staan die daar gewoond hebben. Eén kaart dateert van voor WO II. De eerste bewoner is H. Abraham. Deze naam is een omzetting van Abraham Hesselink. Curieus zou de ambtenaar van de burgerlijke stand Hesselink verkeerd hebben begrepen toen hij zijn naam opgaf. Deze kaart is interessant omdat het huis veel bekende bewoners heeft gekend. Zo woonde er na Hesselink de bekende kunsthandelaar Jacques Goudstikker die leerling van bij professor Martin. Na Goudstikker woonde professor Walther Illnerer, daarna de familie van der Does de Willebois en de halfbroer van de graficus M.C. Escher de componist Rudolf G. Escher.

Anton Averkamp (1861-1934) was componist, docent, directeur en woonde aan de Vondelstraat 19 (zie bouwtekening links; 2 woonhuizen 17-19). Hij was mede oprichter van de stichting BUMA die na de auteurswet van 1912 in 1913 werd ingesteld. In het bestuur had hij de functie van secretaris. Hij was korte tijd dirigent, muziekrecensent bij het weekblad 'De Amsterdammer' en auteur van diverse muziekboeken.

Margot van Wulfen (1877-1948) was dochter van de bekende Larense hoofdonderwijzer Jan van Wulfen die na zijn dood vereerd werd met een stenen bank aan de Brink. Margot heeft in 1910 opdracht gegeven tot de bouw van het 'witte'huis op de Brink dat er nog steeds staat (zie foto rechts). Albert Neuhuys heeft van Margot een portret geschilderd. Ze was bevriend met de bloemenschilderes Lucie Wittig-Keijser.

Eduard Brom ( 1862-1935) directeur van een verzekeringskantoor en Rooms Katholiek dichter. Hij was onder de invloed van de beweging van de Tachtig. Hij woonde aan de Vondelstraat 83 en was voorzitter van de katholieke kunstkring 'De Violier'. Een bloemlezing uit zijn werken werd bezorgd door Anton van Duinkerken. Brom was geliefd om zijn aimabiliteit en waarachtigheid. Er ging geen gelegenheid voorbij of hij werd in het zonnetje gezet met een gedicht of een artikel in de krant. De foto links is gepubliceerd ter gelegenheid van zijn zestigste verjaardag.

B aruch Lopes de Leao de Laguna (1864-1943) bekend portretschilder die aanvankelijk in Amsterdam woonde maar vanwege de gezondheid van zijn vrouw naar het Gooi trok en daar op diverse plaatsen woonde onder meer aan de Nieuwe Spiegelstraat 6 Bussum. Hij schilderde portretten van Colijn, Philips en Domela Nieuwenhuijs en kreeg van de koningin een gouden medaille uitgereikt.. In de oorlog werd hij opgepakt en getransporteerd naar het kamp Auschwitz waar hij in november 1943 werd vermoord, zijn vrouw Rose trof hetzelfde lot in februari 1944. Eén thuiswonend kind heeft de oorlog overleefd. In het krantenarchief van de Laarder Courant Bel is een interview met hem te lezen.

Mr. G. Vissering (1865-1937) was president van de Nederlandse Bank en lid en ondervoorzitter van de Zuiderzeeraad. Hij stamde uit een Oostfries doopsgezind geslacht en was zoon van de minister van Finaciën Simon Vissering. Hij woonde aan de Keizersgracht 71 (foto links) waar onder meer Cornelis Trip en de Duitse archeoloog Heinrich Schlieman de ontdekker van Troje hebben gewoond.

J. Krol (1848/49-1916) hoofd-administrateur bij de Deli-maatschappij. Hij woonde in een vrijstaande villa gebouwd in 1885 in neo-renaissance stijl. De villa, gelegen aan de zuidoostzijde van het Florapark 8, is gebouwd in opdracht van Jan Krol Kzn. Het pand is thans (1993) in gebruik als kantoorruimte. In 1914 schonk hij 113 schilderijen, tekeningen en aquarellen aan de gemeente voor de oprichting van een standbeeld van Frans Hals. Hij had een charitatieve instelling want ouders die het aan geld ontbrak om hun kind verder te laten studeren werden naar hem doorverwezen.

Alfred Rudolph Zimmerman (1869-1939) was burgemeester van Dordrecht en Rotterdam en getrouwd met Henriëtte Maris. Hij geldt als een krachtdadig en autoritair bestuurder, men vegeleek hem wel met een 17e eeuwse regent. Hoewel hij niet partij politiek was, had hij een sterke affiniteit met de ideëen van de Oud-liberalen. Hij beschouwde de elite als de drijvende kracht in de maatschappij en had weinig waardering voor socialisten. Toen in 1919 socialisten in de gemeenteraad zitting namen was het tijd om voor hem te vertrekken. Hij woonde aan de Esschenlaan 46, een straat met villa's maar ook gewone woonhuizen liggend aan de rand van een park.

Jan Hudig (1838-1924) cargodoor, reder en bestuurder. Op betrekkelijk jonge leeftijd verloor hij zijn vader en had hij op 20 jarige leeftijd de zorg voor een aantal bedrijven. Door zijn verstandig inzicht en innemend karakter won hij snel vertrouwen en werd hij al snel gevraagd voor allerlei politieke en maatschappelijke functies. Hij zat jaren in de gemeenteraad en was geknipt voor het ambt als burgemeester maar toen de minster hem vroeg, aanvaardde hij deze benoeming niet maar accepteerde wel toen men hem vroeg als wethouder. Hij woonde aan de Leuvehaven 40 in een huis met een hardstenen gevel dat waarschijnlijk gebouwd is door Jan Giudici, een Italiaanse architect van grote naam die zich vestigde in Rotterdam. Tijdens het bombardement in mei 1940 werden er vele woningen vernield en later gesloopt.

Es G.L.M. van Es (1865-1949) tabakshandelaar, voorzitter van de Rotterdamse vereniging Toonkunst, consul voor een aantal landen en kunstverzamelaar. Hij was rijk en ondernemend, kocht woeste gronden op in Drenthe zoals het 650 ha grote Mandeveld om deze te ontginnen. In juni 1923 houdt de firma Frederik Muller & Co een veiling van moderne schilderijen en aquarellen uit de collectie G. L. M. van Es en uit ander particulier bezit; werken van Bauer, Breitner, De Bock, Dupont, Van ' Gogh, Hart, Nibbrig, Is. Israëls. J. en W. Maris, Mauve, De Moor, Poggenbeek, Rink, Toorop, Verster, Weissenbruch, Wiggers, Witsen, De Zwart, Alma Adema, Neuhuys, B. C. Koekkoek en nog vele anderen. Hij woonde aan het Westplein 11 te Rotterdam, nu een rijksmonument gebouwd in rijke neo-Renaissance stijl en ontworpen door architect T.L. Kanters.

Mr. A.L.C. Kleyn (1850?-1921?), advocaat/notaris in Nederlands-Indië, woont vanaf eind 19e eeuw in Den Haag. Hij is getrouwd met Carolina Eschauzier. Samen met zijn zwager (of neef) heeft hij aanzienlijke belangen in Indische fondsen en Cultuurmaatschappijen. Van zijn zwager die in 1931 gestikt wordt doordat kidnappers hem een doek met chloroform onder de neus houden en die in kist wordt teruggevonden in een pakhuis, wordt gezegd dat hij minstens miljonair was. Kleyn was verzamelaar en bouwde een aanzienlijke collectie moderne kunst op met onder meer een Neuhuys. Aan het Ethnografisch Museum in Leiden schonk hij een bundel Japanse prenten rondom het thema de Japans-Russische oorlog. De familie Kleyn woonde aan de Laan van Copes van Cattenburch nr. 54 (rechts naast de brandweerwagen).

Meer informatie volgt later

Uit een goed nest

2012-01-04T00:00:00.006+01:00

Tussen 1986 en 1987 interviewde Jojanneke Claassen voor het damesblad Libelle kinderen van bekende Nederlanders. Dat sloeg aan en er volgden meer dan zeventig vraaggesprekken. In 1988 kreeg deze succesvolle rubriek een vervolg door de interviews te bundelen in een boek met de titel “Uit een goed nest”.
Eerder had Claassen voor de Libelle de rubriek ‘De Foto’ waar ze aan de hand van een jeugdfoto sprak met bekende Nederlanders als Simon Carmiggelt en Hugo Claus. Interviewen was zeker in het begin van haar carrière haar ding. Zo interviewde ze al in 1969 David Bowie tijdens een bezoek aan Nederland voor het Parool en dineerde ze samen met hem en een aantal andere gasten. Jojanneke Claassen was niet alleen interviewer, maar ook redacteur en schrijver van boeken. Zo is ze mede-auteur van bekende soapseries als ‘Goede tijden, slechte tijden’ en ‘Medisch Centrum West'.
De gesprekken in “Uit een goed nest” zijn enigszins gedateerd. Het was nog in de tijd dat het publiek geen toegang had tot internet en er geen digitale sociale media waren maar wel was er een dienstplicht voor jongens.
De interviewster is er niet op uit om via de kinderen weetjes over hun bekende ouders te weten te komen. Ze lijkt dat eerder te willen vermijden, het gaat haar vooral om het verhaal, het leven dat de kinderen leiden, hun drijfveren en hun toekomstplannen. Het zijn leuke interviews, openhartig en als de kinderen falen dan zijn ze meestal zo eerlijk de hand in eigen boezem te steken. Bijna zonder uitzondering laten ze zich niet voorstaan op hun beroemde vader of moeder en voor een aantal is het zelfs een handicap omdat ze gepest werden en ‘anders zijn dan de anderen’. Wat je zou verwachten van deze kinderen is dat ze een goede start maken voor een belangrijke carriere maken maar soms lijkt het tegendeel het geval en hebben ze moeite met leren, de school en discipline. Veel van deze kinderen gaan dan ook niet direct naar het VWO maar volgen eerst de Mavo als springplank naar een hogere opleiding. Ze hebben een voorkeur voor creatieve beroepen bij het toneel,het theater of bij het medium televisie. En bij enkele van deze dochters en zonen is dat goed gelukt en zijn ze nu zelf min of meer bekende Nederlander zoals Andrea Kruis (striptekenaar), Jeroen Oerlemans (fotograaf), Boukje Keulen (ex-schaatser), Martijn Krabbé (presentator), Benjamin Landshoff (regisseur), Gert van Hanegem (voormalig profvoetballer), Caya de Groot (actrice) en …. Ach lees zelf want het boek “‘Uit een goed nest’” leest heerlijk vlot weg.

Huub Beurskens (1950-)

2011-12-12T23:00:00.012+01:00

“Toen mijn eerste vrouw me vertelde dat ze er een vriend op na hield en toen ze al gauw daarna vier dagen en nachten met hem in een pension in en bosrijke omgeving ging doorbrengen, ben ik naar Brussel gereisd. Toen mijn tweede vrouw een week geleden iets soortgelijks vertelde en deed, wilde ik niet dezelfde fout maken en ben naar Parijs gereisd. “

Met deze zinnen opent Huub Beurskens het verhaal ‘Belgrado’ uit zijn bundel “Badhok”waarbij ik onwillekeurig in de lach schoot. Maar misschien is het bittere ernst want in zijn novelle “Noordzeepalmen” gaat de hoofdfiguur nadat zijn eerste vrouw hem verlaten heeft naar Brussel om in een hotelkamer te verblijven. Dat boek is onthullend omdat hij als leraar een relatie begint met een leerlinge van 13 jaar. Beurskens die op dat moment zelf docent was, was verrast door de reacties van zijn collega’s die het Lolita motief een interessant thema vonden. In een interview met “Hans van de Waarsenburg” zegt Beurskens hierover: ‘Als ze dat lezen’, dacht ik, ‘slikken ze het niet’. Niks hoor, ze slikken alles, terwijl als dit boek in werkelijkheid door mij zou zijn utgevoerd, dan zou ik mijn baan zijn kwijtgeraakt en nooit meer een andere gekregen hebben. Het is duidelijk Beurskens schuwt geen taboes.

Ik kende de schrijver slechts van naam en had nog nooit wat van hem gelezen. Iets dat na het lezen van de bundel Badhok verandering in gaat komen. Ik was verrast door deze verhalen waar alle logica uit verdwenen lijkt te zijn, een herkenbare wereld dat wel maar één met absurde wendingen waardoor een verhaal kantelt in nieuwe werkelijkheden waar ik als lezer volkomen in meega.

Het titelverhaal Badhok gaat anders dan doet vermoeden niet over zwemmen maar over een Roemeense vluchteling die door de dorpelingen Badhok wordt genoemd omdat ze uit zijn gebrabbel alleen dat woord kunnen verstaan. Badhok wordt door nonnen verborgen gehouden in een klooster, heeft een prachtig lijf maar een ondraaglijke stank van kippenstront draagt hij met zich mee. Maar net zoals in het verhaal “De neus” van Gogol heeft hij geen neus maar een afgrijslijke holte gat in zijn gezicht. Badhok weet te ontsnappen en als ‘hobo ‘ reist hij in goederenwagons naar Rome. Daar wil hij als heilige eindigen en besluit van de koepel van de Sint Pieter naar beneden te zweven als engel. Maar de werkelijkheid is anders, hij stort naar beneden en slaat te pletter op de grond waar alleen zijn stank blijft hangen.
In het verhaal “De wrede liefde van Rita Polanen” wil een trouwlustige slager zijn toekomstige gade verleiden door zelf dieren op te zetten die door hun aaibaarheid op vrouwen een onweerstaanbare drang oproepen en ze daarmee verleiden met hem in het huwelijksbed te stappen.
Veel van de verhalen in deze bundel hebben iets lichamelijks zoals de man die met zijn groot scrotum ter grootte van rugby ballen, de risee is van het dorp, deze gemeenschap ontvlucht en op zijn reis een vrouw die met haar liefde zijn scrotum tot normale proporties terugbrengt. Inmiddels in goeden doen, met een beeldschone sexy vrouw en twee prachtige dochtertjes bezoekt hij in zijn sportwagen het dorp waar hij geboren is.
In het verhaal ‘De laatste nacht’ blijft de zoon van een beddenfabrikant op schoolstage een nacht weg. De volgende dag vindt men hem in een schuur, de zoon blijkt langzaam te verworden tot een stier. Op vakantie nemen zijn ouders hem mee naar Spanje om hem als stier te laten optreden in een arena.

De literaire vorm die Beurskens in dit boek hanteert is de stijl van het Groteske, een genre dat teruggaat tot de 14e eeuw. Grotesk betekent letterlijk ‘grot’ afgeleid van het Italiaanse woord Grotteschi. In de 1e eeuw liet de wrede Romeinse keizer zijn Domus Aurea (Gouden Huis) bouwen met prachtige symmetrische muurschilderingen van een aaneenschakeling van menselijke figuren, dieren, vogels, bloemmotieven die in een fantastische opeenstapeling met elkaar verbonden zijn. Keizers na Nero lieten uit afschuw om zijn wreedheden Nero’s domus volstorten met puin maar sommige zalen bleven intact en men bouwde op de restanten nieuwe gebouwen. In de Renaissance herontdekten kunstenaars deze zalen, daalden met gevaar voor eigen leven af naar beneden en gebruikte de afbeeldingen als inspiratie voor hun nieuwe kunst.
Het literaire genre is hiernaar vernoemd. In Nederland is deze vorm niet veel gebruikt en enkele schrijvers als Belcampo, Fritzi Harmsen van Beek en Hans Koekoek worden als beoefenaars van het genre gezien.

Huub Beurskens hoort niet thuis in deze blog maar zijn bundel Badhok verdient ruim twintig jaar na publicatie nog alle aandacht.

Willy Corsari (1897-1998)

2011-11-27T20:58:00.007+01:00

Dit weekend ontvingen de Volkskrant lezers een gratis dvd van de eerste aflevering van de Scandinavische detective serie The Bridge. Een lijk gevonden op de brug tussen Denemarken en Zweden is het begin van een reeks spannende gebeurtenissen. Het lijk blijkt in tweeën te zijn gesneden en de delen zijn afkomstig van twee verschillende personen. De bovenste helft behoort toe aan de voorzitter van de gemeenteraadsfractie en als motief wordt genoemd de invoer van leengeld dat de voorzitter de plaatselijke openbare bibliotheek wilde opleggen. Het is te hopen dat de Stichting Leenrecht in Nederland in de zaak leenrechtvergoedingen deze kwestie minder hoog opneemt en het bij een rechtszaak laat.

Scandinavische thrillers scoren hoog bij het Nederlands publiek. Eens was de situatie omgekeerd en werd een Nederlandse detective schrijfster in Denemarken als een filmster onthaald, bestormd door fotografen en cameramensen, handtekensessies werden bezocht door duizenden mensen en haar onderkomen in de Koninklijke suite van een hotel leek op een “oerwoud van bloemen”. Deze eer viel Wilhelmina Angela Scmidt beter bekend als Willy Corsari te beurt voor haar detectives. Ze is in 1897 geboren in het Brusselse voorstadje Saint-Pierre-Jettte en was in de vorige eeuw een van de populairste en productiefste schrijfsters van Nederland. Haar vader was diamantbewerker en ambieerde een artistieke carrière als beeldhouwer en als operazanger wat niet geheel lukte.

Willy werd naar de toneelschool in Amsterdam gestuurd, kreeg zanglessen in Berlijn en trad toe tot het cabaret van Jean Louis Pisuisse en werkte samen met de grote namen uit die tijd als Cor Ruys, Fien de la Mar, Pisuisse en het echtpaar Speenhoff.
Ze was succesvol en later toen ze alleen optrad, ging ze liedjes voor zichzelf schrijven omdat die volgens haar beter bij haar pasten. Het waren kleine verhaaltjes over liefdes en haar leven als artiest. In 1972 ter gelegenheid van haar vijfenzeventigste verjaardag werd de plaat ‘Liedjes in de schemering’ uitgebracht, gezongen door bekende zangeressen uit die tijd (voor groting, klik op de e foto). Stukjes van de liedjes zijn te beluisteren op de site van Fonos.

Na een mislukt huwelijk met een saaie notaris, hertrouwde ze de Telegraafjournalist H.W.C. Douwes en met hem schreef ze in 1927 haar eerste detective “Misdaad zonder fouten”. In de dertiger jaren leefde ze enige tijd samen met Jan Campert, de vader van Remco met wie ze samen het boek ‘Klokslag Twaalf’ schreef. Haar grootste succes was het Mysterie van de Monscheinsonate het boek waarin de bekende inspecteur Lund debuteert. Onlangs heb ik deze detective na vele jaren herlezen en ik moet zeggen het boeide opnieuw, het heeft vaart en heeft door de jaren heen nog weinig aan kracht ingeboet. Het boek is in 1935 verfilmd en is onlangs op DVD uitgekomen. In een interview met Henk van der Meijden zegt Willy Corsari dat moord en suspense vanaf haar vroege jeugd haar vergezelde. Op jonge leeftijd vernam ze bij stukjes en beetjes dat haar lichtzinnige tante Corrie door een jaloerse minnaar was vermoord. Bij de geruchtmakende moord op het echtpaar Pisuisse en de zelfmoord van de schutter kenden ze de hoofdpersonen van nabij. Op de toneelschool verloor ze haar jeugdvriendin die overleed aan een bloedvergiftiging die ze bij een abortus opliep. Haar man overleed op jonge leeftijd aan een nierziekte. Wie weet misschien was het schrijven een aanleiding om met deze tegenslagen te kunnen omgaan. Zelf behoort Willy Corsari tot een van de oudste schrijfsters van Nederland en is ze honderd jaar geworden.

Theun de Vries (1907-2005)

2011-11-06T21:14:00.014+01:00

Van Hans Krol [HK], verwoed verzamelaar van alles wat met bibliotheken te maken heeft, ontving HetVergetenBoek een uitgebreide beschrijving over Theun de Vries die in zijn jonge jaren directeur van de bibliotheek Sneek is geweest. Dit ter aanvulling van de post 'Help Mee'van 16 februari 2011.

Theun de Vries (1907-2005) romanschrijver.
Werkte van 1929 tot 1936 als assistent bij de openbare leeszaal van Sneek na het assistentsdiploma in 1929 in Utrecht te hebben behaald. Omdat ik over het stamboek van de Sneekse bibliotheek beschik uit de periode dat Theun de Vries daar werkzaam was ga ik [HK]wat dieper op diens bibliotheekloopbaan in. Dr. Overdiep, zijn leraar Nederlands raadde Theun de Vries in 1927 aan middelbaar Nederlands te gaan studeren. Omdat vooral het linguïstische onderdeel hem tegen stond zag hij hiervan af. Volgens Overdiep bleef in dat geval voor zijn persoon nog maar één ding over: het volgen van een bibliotheekopleiding. Als leerling ging hij toen stage lopen bij de openbare leeszaal in Apeldoorn. “Daar heb ik de grondbeginselen van het bibliotheekvak geleerd.” Vervolgens genoot hij het voorrecht om zijn volgende stage te volgen aan de openbare leeszaal in Hilversum, welke instelling in die tijd landelijk een goede naam had. “Veel van deze ‘Gooiers’ [intellectuelen en kunstenaars] bezochten de bibliotheek, die op literatuurgebied werkelijk een schatkamer was. Overigens ben ik daar voor het eerst en heel uitgebreid in aanraking gekomen met de jonge Sovjet-literatuur.” In 1929 solliciteerde De Vries naar een functie als tijdelijk assistent bij de openbare leeszaal van Sneek en werd hij aangenomen en even later werd hij vanwege een nieuwe vacature in vaste dienst aangesteld. In 1930 vroeg hij het bestuur studieverlof aan voor het volgen van de directeurscursus in Den Haag. Blijkens een bericht in ‘Bibliotheekleven’ van 1931, blz. 134, is aan T.U. de Vries te Sneek als enige man
het directeursdiploma uitgereikt evenals aan 11 dames.
Dat diploma werd gehaald, maar dr. P.C.Molhuysen, directeur van de Koninklijke Bibliotheek en inspecteur van het openbaar bibliotheekwezen was verre van enthousiast, gelet op diens uitspraak “U bent dichter en dichters zijn incapabel voor zakelijke dingen. Wij achten u volledig ongeschikt om ooit directeur van een bibliotheek te worden. Gaat u maar naar Sneek terug, want daar zult u niet te veel schade kunnen aanrechten.” Theun de Vries voegde daar in een gesprek met Hans van de Waarsenburg aan toe: “Intussen bleek ik een heel goede bibliothecaris te zijn; ik heb tussen 1932 en 1934 bijvoorbeeld de hele bibliotheek in Sneek opnieuw gecatalogiseerd. Overigens was mijn opleiding in Den Haag voor mij een lichtpunt, want zo kon ik een jaar weg uit Sneek. Ik was trouwens de enige man die deze directeurscursus volgde, de rest van het gezelschap bestond uit meisjes, die uit alle delen van het land afkomstig waren. Ze behandelden mij erg collegiaal en voor hun lieve toenaderingen werd ik behoed door het feit dat ik in Apeldoorn Aafje Maria Vernes had, mijn meisje. Zij was voor mij het beschermende denkbeeld en een hele grote troost. Toen ik in Sneek terugkwam, was zij de enige bij wie ik heul en soelaas kon vinden.”
18 juli 1931 vroeg Theun de Vries bij het bestuur eervol ontslag aan wegens gezondheidsredenen. Echter op 26 augustus trok hij zijn ontslagaanvrage in omdat zijn ouders zich zeer tegen zijn terugkeer in het ouderlijk huis te Apeldoorn hadden verzet. Tevens verzocht hij goedkeuring voor het feit dat hij tijdelijk zijn intrek had genomen ten huize van de conciërge der Leeszaal. Het bibliotheekbestuur stemde in met een en ander.
Op 24 augustus 1931 is het volgende familiebericht geplaatst in de krant Handelsblad:

Van 1924 tot 1931 was A.H. de Vries directeur van de openbare leeszaal, in 1933 opgevolgd door mej. G.Y.Vonk.
Op 1 augustus 1933 verzocht Theun de Vries schriftelijk aan het bestuur verlof om een congres van schrijvers gedurende een maand van half september tot half oktober in Moskou bij te wonen. “De bedoeling is, het Nederlandsche schrijvers mogelijk te maken, zich persoonlijk op de hoogte te stellen van de toestand in Rusland, eventueel met het doel daarover te schrijven.” In een bestuursvergadering van 14 augustus ontstond hierover een brede discussie en De Vries legde uit dat het om een ‘internationaal schrijverscollectief’ gaat van revolutionaire auteurs, niet allemaal zuivere communisten. Hij verklaarde verder desgevraagd dat bijwoning weliswaar geen voordeel zou hebben voor de Sneekse leeszaal. Hierna bleek het bestuur verdeeld, maar dankzij de voorzitter werd in meerderheid met het verzoek ingestemd. Voor de secretaris was dat aanleiding te bedanken als bestuurslid omdat “hij niet wil meewerken aan het propagandistisch streven van de Sovjet regering.” Uiteindelijk is door De Vries afgezien van zijn reis naar Moskou. Aan de directrice had hij vooraf medegedeeld liever niet te zullen gaan wanneer geen beslissing met eenparigheid kon worden genomen.
In 1934 ontving De Vries van Maxim Gorki een persoonlijke uitnodiging een congres van Sovjet schrijvers bij te wonen, maar omdat anders zijn functie in Sneek in het gedrang zou komen zag hij ook daarvan af.
In eerder genoemd stamboek van de bibliotheek is de roman ‘Stiefmoeder aarde’ uit 1936 als het 29.008ste boek ingeschreven, bij de boekhandel aangeschaft voor ƒ 3.90. Publicatie hiervan gaf aanleiding tot de zoveelste botsing tussen Theun de Vries en het leeszaalbestuur en de schrijver nam, zoals hij later schreef, opgelucht afscheid van “het miserabel kleinestadsbestaan” om vervolgens in Amsterdam te worden van het communistische partijorgaan ‘De Tribune’. Eenmaal woonachtig in de hoofdstad zijn nog verscheidene schenkingen van Theun de Vries in het bibliotheekbezit opgenomen, allemaal met een duidelijk politieke signatuur, zoals ‘Lenin’ door J.W.Stalin, ‘Grondslagen van het tweede vijfjarenplan’, ‘Het communistisch manifest’(Karl Marx en Friedrich Engels). Het aanschafbeleid van Sneek kan men allesbehalve eenzijdigheid verwijten. Veel letterkunde en allerlei ontwikkelingsboeken waarop niets valt af te dingen. Ook ‘Mein Kampf’ van Adolf Hitler, naast stichtende werken van of over figuren als Tagore, Krishnamurti, Gandhi, Schweitzer, Buskes, Einstein en paus Pius XI.
Boeken als ‘Doctor José droomt vergeefs’ (1933) en ‘Eroica’ (1934) zijn als ‘geschenk’[van de auteur en assistent bibliothecaris] genoteerd,
In 1936 diende Theun de Vries zijn ontslag in. Het jaarverslag maakte hier melding van met de volgende woorden. “Na 7 jaar als assistent aan de Leeszaal verbonden te zijn geweest, vertrok de heer de Vries half januari naar Amsterdam. Als een vlug en voortvarend werker heeft hij veel voor de Leeszaal gedaan, terwijl van zijn uitgebreide boekenkennis menigeen heeft kunnen profiteren.” Een half jaar later stuurde hij nog een bedankbriefje aan het bestuur.
Over Theun de Vries is in maart 2011 het eerste deel van een uitvoerige biografie verschenen van Jan van Galen: Theun de Vries – Een schrijversleven. 1907-1945. Uitgeverij Aspekt. Voorts kwam in 2010 een fraaie boekuitgave uit door Albert H.Pasma: 100 jaar bibliotheek Sneek, waarin uiteraard Theun de Vries ter sprake komt evenals o.a. het belangrijke bestuurswerk van dr. L.Hertzberger van 1910 tot 1922.
In 1993 sprak ik [HK] de schrijver in de openbare bibliotheek van Heemstede toen Felix Rottenberg hem het eerste exemplaar overhandigde van een boek door de toentertijd in Heemstede woonachtige Ruud Vreeman: De factor arbeid: werkende mensen in de letteren.
Theun de Vries sprak toen met veel nostalgie over zijn jaren als bibliothecaris in Sneek.

Vlaamse bibliothecarissen en schrijvers

2011-10-26T20:59:00.067+02:00

Ditmaal aandacht voor Vlaamse bibliothecarissen en archivarissen die zich op het letterkundig pad begaven. Het zijn er vele. Als een rode draad loopt bij een aantal van hen het Vlaams bewustzijn, Wo I en de Antwerpse bibliotheek waar velen een baan hadden. Er zijn (on)bekende schrijvers bij waar ik op getipt ben door Hans Krol die zo vriendelijk was om zelf te zorgen voor een korte beschrijving waarbij hij niet schroomde om voor hulp bij Vlaamse collega's aan te kloppen.

Prosper Arents (1889-1984), Antwerpse bibliothecaris schreef korte verhalen die volgens het Lectuur Reportorium uit 1936 'amoreel en onbruikbaar' zijn. Arents is meer bekend door zijn goed gedocumenteerde bibliografieën die hij samenstelde over onder meer Guido Gezelle, Lode Baekelmans en Pieter Paul Rubens. [HK]

Lode Baekelmans (1879-1965) werkte als bibliothecaris van een volksbibliotheek in de Blindenstraat te Antwerpen die onder zijn bezielende leiding al snel een modelbibliotheek werd, na enige tijd promoveerde hij tot stadsbibliothecaris van de stad Antwerpen. Zijn bekendste boeken als schrijver zijn Tille, meneer Snepvanger en Het rad van avontuur. Zowel in de letterkundige - als de bibliotheek wereld was hij gezien en gevraagd. Hij bekleedde tal van vele bestuursfuncties en zat vele congressen en symposia voor. Hij stierf op 11 mei 1965.

Jaak Boonen (1875-1944) was een voorbeeldig student en zijn ouders zagen in hem een toekomst als priester. Hij werd echter hulpbibliothecaris bij de kamer van Volksvertegenwoordigers en schreef voor koning Albert redevoeringen. Boonen was niet alleen doctor in de wijsbegeerte en letteren, maar ook hoogleraar en letterkundige. Hij schreef verscheidene bundels folkloristisch getinte verhalen en maakte veel vertalingen o.a uit het Frans en het Engels. [HK]

Herman Brusselmans (1957) ging na zijn studie Germaanse filologie werken in de bibliotheek van een ministerie. Over deze tijd schreef hij de roman 'De man die werk vond' dat gaat over de zonderlinge bibiothecaris Louis Tinner, beheerder van een recreatiebibliotheek, dagdromend over meisjes, bladzijden uit boeken scheurt, klanten uitscheldt etc. Brusselmans is een succesvol veelschrijver die niet te beroerd is om collega's onder uit de zak te geven. Publieke optredens vallen door zijn humor en provocaties bij vooral jonge mensen in de smaak.

Guido Cloet (geb. 1953)
Dichter die in een kwart eeuw tijd een drietal bundels publiceerde. Hij is beheerder van het ‘Tabularium’ (Oude drukken en Archief) van de Leuvense Universiteitsbibliotheek (inf. Marcus de Schepper). [HK]

Eugene [Eugeen] De Bock (1889-1981) is een schrijver van literair-historische essays en van novellen en tevens directuer van uitgeverij ‘De Sikkel’. Hij trad op 1 januari 1912 als klerk in dienst van de stadsbibliotheek onder directie van Emanuel de Bom en werd in december 1918 ontslagen.

Jos Daelman is gegradueerde in de bibliotheconomie en in de wetenschappelijke en technische documentatie. Tot zijn pensionering in 1997 werkte hij als informatiedeskundige. Sinds 1994 is hij docent poëzie aan de Schrijversacademie te Antwerpen. Hij debuteerde in 1974 met de dichtbundel Land tussen zee en aarde. Behalve in de eigen taal schrijft en publiceert hij ook in het Engels, o.a. het in 1992 bij Fantom verschenen Letters from Sark and other places. [HK]

Servaes Dominicus Daems (1838-1903) was kanunnik van de abdij Tongerlo. Hij was leraar in de godgeleerdheid en bibliothecaris van de Norbertijner abdij. Hij schreef onder het pseudoniem Peeter Klein talrijke verhalen, gedichten en een roman. [HK]

Johan Daisne (1912-1978) staat door zijn enorme productie ook wel bekend als de Vlaamse Dostojevski. Hij introduceerde het magische realisme in de Nederlandse literatuur. Bekende werken zijn 'De man die zijn haar kort liet knippen', 'De trap van steen en wolken' en 'De trein der traagheid'. De laatste roman gaat over een bibliothecaris die een treinongeluk meemaakt waarbij de 'wet van traagheid'een rol speelt. Van dit boek is een film en een toneelstuk gemaakt. Daisne was met hart en ziel bibliothecaris onder meer in de openbare stadsbibliotheek te Gent.

Emmanuel De Bom (1868-1953) grossierde in tientallen pseudoniemen en schreef romans, biografieën, essays en kritieken. Tot zijn bekendere werken behoren Wrakken uit 1898 en Het levende Vlaanderen uit 1917. In de stad Antwerpen werd De Bom bibliothecaris, maar werd in 1918 na de Eerste Wereldoorlog om zijn flamingantische ideeën ontslagen. Pas in 1926 werd hij dankzij onder meer August Van Cauwelaert in eer en functie hersteld.

Frits Francken pseudoniem van Frederik Edward Clijmans (1892-1969) was assistent bibliothecaris (1919-1934) aan de Stedelijke Volksbibliotheek te Antwerpen schreef journalistieke bijdragen voor diverse kranten en maakte naam met goede romantische en realistische novellen. [HK]

Maurice Gilliams (1900-1982) was een Vlaams schrijver en dichter. Hij trouwde met Gabriëlle Baelemans maar al snel na hun huwelijk leefden ze gescheiden. Zijn werk is autobiografisch waarvan de roman Elias of het gevecht met de nachtegalen de bekendste is. De thema's waar hij over schreef waren zijn mislukt huwelijk en zijn verloren jeugd. Gilliams was jaren wetenschappelijk bibliothecaris van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen.

Frans Gittens (1842-1911) schreef onder pseudoniem van Dick ‘o the Flannel, was lid van de Antwerpse gemeenteraad en hoofdbibliothecaris van de Stadsbibliotheek (1903-1911). Hij schreef toneelstukken in de Nederlandse, Franse en Engelse taal. [HK]

Constant Jacob Hansen (1833-1910) geboren te Vlissingen was een Vlaams schrijver, boekhouder en journalist. Zijn vader was van Deense afkomst en zijn moeder was een Zeeuwse. Hansen werd uiteindelijk directeur (stadsbibliothecaris) van de Antwerpse bibliotheek. Hij schreef gedichten, publiceerde artikelen over de 'Dietsche' taal en stam en was lid van de Vlaamse beweging. [HK]

Emmanuel Hiel (1834-1899) schreef onder pseudoniem van G. Hendrikssone gedichten en oratoria. Vanaf 1869 was hij bibliothecaris van het Koninklijk Nijverheidsmuseum in Brussel. [HK]

Karel Jonckheere (1906-1993) was een veelzijdig schrijver met een poëtische pen, schreef gedichten, reisverhalen, novellen essays en kritieken. In 1946 werd hij benoemd als rijksinspecteur van de openbare bibliotheken voor West-Vlaanderen, tot 1953. In Nederland werd hij bekend als voorzitter van het satirische televisieprogramma “Hou je aan je woord” waar ook Hella Haasse, Godfried Bomans en Dr. Victor E. van Vriesland optraden. Jonckheere onderscheidde zich in dat programma als taalvirtuoos en inventief man. [HK]

Alice Nahon (1896-1933) was een bekend en gevierd dichteres in Vlaanderen. Op haar achttiende werd ze verpleegster en hielp onder erbarmelijke omstandigheden de soldaten. Toen ze zelf ziek werd is ze verkeerd gediagnotiseerd en meende men dat ze aan tbc leed in plaats van een chronische bronchitis. Bij de geboorte van Gerard Walschaps zoon Hugo was Alice kraamzuster. Nahon werd in 1927 bibliothecaris in Mechelen maar moest haar baan opzeggen in 1932 en overleed niet lang daarna.

Willem Putman (1900-1954) kreeg als zoon van vader Palmer Putman die toneeluitgever, boekhandelaar en schrijver was van vooral volkse toneelstukken, het toneelschrijven met de paplepel ingegoten. Hij was een bijzonder verdienstelijk en productief toneelschrijver. Van 1926 tot 1944 was hij inspecteur voor openbare bibliotheken in West-Vlaanderen. [HK]

Ward Ruyslinck (1929) is een Vlaams schrijver en prijkte veelvuldig op boekenlijsten van scholieren met roman 'De ontaarde slapers' en 'Wierook en tranen'. Zijn vader was bibliothecaris bij een oliemaatschappij en hij trad in zijn voetsporen toen hij adjunct-bibliothecaris werd van het prentenkabinet van het Plantijn-Moretusmuseum te Antwerpen. Zijn werk is vertaald in twaalf talen, verfilmd en voor het toneel bewerkt.

Ward Schoutenden (1894-1957) was in Wo I frontsoldaat. Hij is auteur van een aantal uitstekende toneelstukken en was in het dagelijks leven bibliotheekinspecteur in Belgisch Limburg. [HK]

Theodoor Sevens (1848-1927) Dichter en schrijver van kinderliedjes. Was behalve hoofdonderwijzer ook werkzaam als archivaris van Kortrijk. In 1958 is de openbare bibliotheek van Kinrooy vernoemd naar haar beroemde dorpsgenoot Theodoor Sevens. [HK]

Antoon Thiry (1888- ) was sedert 1921 enkele jaren bibliothecaris te Tiel, in Nederland. Hij schreef kleine stadsnovellen die in de letterkundige kritiek goed werden ontvangen wat niet van zijn romans kan worden gezegd. [HK]

Jan Van Beers (1821-1888) schreef zijn eerste dichtbundel 'Jongelingsdromen' in 1853. Van 1844 tot 1849 was hij hulpbibliothecaris in de Stadsbibliotheek van Antwerpen. Hij was Vlaamsgezind en een groot bewonderaar van de Nederlandse dichter Tollens. Hij trouwde met Hendrika Mertens, dochter van de hoofdbibliothecaris, Frans-Hendrik Mertens. In 1852 werd hun zoon Jan van Beers jr. geboren die zich zou ontwikkelen tot een bekend societyschilder. [HK]

Frans Jozef Peter Van den Branden (1837-1922) schreef letterkundig-historische werken en toneelstukken en was stadsarchivaris van de Stadsbibliotheek Antwerpen. [HK]

Prudens Van Duyse (1804-1859), leraar aan het Atheneum en Akademie te Gent en sedert 1838 stadsarchivaris. Hij beschikte over een ongewoon improvisatietalent wat hem tot een beroemd gelegenheidsdichter maakte. Zijn dichtbundels kenmerken zich door een sterke lyriek en spontane gevoelens. [HK]

Albert Korneel Jozef Van Hoogenbemt (1900-1964), dichter en schrijver. Hij schreef een roman over een Verlaine-achtige persoonlijkheid met een rusteloze Bohemien natuur. Vanaf 1 juli 1948 (tot 1968) werkzaam bij het Ministerie van Onderwijs in de functie van hoofdinspecteur voor openbare bibliotheken en volksopleiding. [HK]

Gerard Walschap begon aan een studie voor priester en verruilde dat al snel voor een schrijverschap bij een weekblad . Later begon hij gedichten, toneelstukken, novellen en romans te schrijven. Zijn werk was in het katholieke België voor de WO II zeer omstreden en werden geplaatst in de beruchte index die ook voor bibliotheken gold. Walschap vocht tegen deze hypocrisie en werd uiteindelijk een gelauwerd auteur. In 1940 werd hij benoemd tot inspecteur van de openbare bibliotheken.

Jan Frans Willems (1793-1846) was activist en wordt gezien als de ‘Vader van de Vlaamse Beweging’. Hij schreef gedichten hymnen en was van 1815-1821 hulparchivaris van het Stadsarchief Antwerpen. [HK]

Emiel Willekens (1922-2009) was tijdens zijn leven onder meer directeur van de stadsbibliotheek Antwerpen, directeur van een middelbare opleiding voor bibliotheekpersoneel en op tal van terreinen actief. Hij schreef gedichten en biografieën over o.a. Hendrik Conscience, Karel Cuypers en Emanuel Hiel. In literaire tijdschriften publiceerde hij over Willem Elsschot, Knut Hamsum en Alice Nahon . [HK]

Wie was D. Coene

2011-06-16T22:01:00.016+02:00

D. Coene is een Amsterdamse uitgever die begin 20e eeuw een klein aantal boeken uitgaf. Op internet is er weinig aanvullends over hem te vinden. Er is iets ongerijmds aan deze uitgever. Zijn boeken zijn juweeltjes van versier- en boekbindkunst. Chris Lebeau, Wilhelmina Drupsteen en J.B. Heukelom die toch tot het crème de la crème van de kunstenaars uit die tijd behoorden, werkten mee aan zijn boeken. Zijn auteurs daarentegen krijgen (bijzonder) slechte kritieken. In het tijdschrijft De Boekenschouw, 6e jaargang 1912-1913, krijgt Antoine Barkeij, de schrijver van ‘Het onzichtbare’ er van langs met de volgende kritiek: “Eerlijk gezegd, ik begrijp het boek niet ! Het is duidelijk genoeg dat de schrijver iets hekelt : maar wat, waarom . , . enz.? Inhoud : een scheikundige ontdekt een stof, die voor eenigen tijd het individu, dat haar inneemt, onzichtbaar maakt. De Chemicus sterft ... zijn praeparaat wordt onbewust gebruikt door een dominee die daarna voor de oogen zijner hoorders voor een poos verdwijnt, ofschoon men zijn stem blijft hooren. Eveneens gaat het met den burgemeester. Het volk roept „mirakel" enz. Nog eens, ik begrijp de bedoeling niet ; maar zooals het boek er ligt zal het niemand hinderen, en waarschijnlijk ook niemand vermaken. A. GIELEN.

Ook Theo Thijssen kraakt een schrijver uit Coene's fonds, G. van der Hoeven, auteur van onder meer het Bloemenkindje:
“Als dit boek in de bibliotheek was, zouden de kinderen het noemen: het malle stippeltjes boek. Het is een ‘modern sprookje.’ Dreunend dondergekraak breekt knetterend en hol rommelend los, boven het naargeestige, sombere woud ... Hu! ... een felle lichtstraal! ... Krak-krak! krrràk!!! Bòmmm!!!! ... De helft van het verhaal bestaat uit stippeltjes. Ik onderstel, dat de auteur zulks doet, om den lezer na elk mal gedeelte gelegenheid te geven tot uit-lachen. ‘Telkens nog flikkert het weerlicht ... Rommelend en bommelend sterft weg de zware donder .... (twee regels stippels.) Soms staat midden tusschen de stippels, een niet-modern zinnetje, dat dan bijzonder raar doet:
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Onweer en stortregen namen in kracht toe
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Heusch, 'n goed mensch, die G.v.D. Hoeven, maar hij of zij had niet ‘modern’ moeten doen. THIJSSEN.”

Ook August Heyting een andere schrijver van Coene die politieke geschriften en gedichten schreef, wordt door Joris Eijnatten in een Bilderdijk studie gekarakteriseerd als een ‘mislukte, rechts-nationalistische literator’.

Ja met de inhoud van Coene’s fonds lijkt het goed mis te zijn maar de verpakking is des te beter. Twee boeken uit dit kleine fonds zijn in het Geheugen van Nederland opgenomen, het boek 't Poëetje in blank perkament met goud bestempeld en het sprookje Sneeuwwitje prachtig geïllustreerd met Art Nouveau tekeningen van Wilhelmina Drupsteen. Op het Duitse ebay is een reclame etiket te vinden van D. Coene uit de Nicolaas Beetstraat 128. In de 19e eeuw was het niet ongewoon dat boekbinders een klein papieren etiketje in een der onderhoeken van het voor- of achterplat van een boek plakten. Het dook op in de jaren 1840 tot omstreeks 1890. Daarna is het uit de mode en houdt een enkele boekbinder zich aan deze traditie. Misschien was Coene een boekbinder met contacten in de kunstenaarswereld die met een slechte neus voor schrijverstalent, zich begaf op het uitgeverspad. Hoe het ook zij, Coene blijft intrigeren. In de Overijsselcatalogus kunt u informatie aanvragen over de veelzijdige kunstenaar Chris Lebeau.

Fonds D. Coene:
De wonderwereld : sprookjesboek
Dähnhardt, Oskar / Coene / 1908

Bloemenkindje : sprookje van goed en kwaad Hoeven, G. van der / Coene / 1906 met tekeningen D. Coene en bandontwerp J.B. van Heukelom.

De groenenkanker aan de universiteiten : een nationaal gevaar : een woord ter bestrijding en genezing
Heyting, A.T.A. / Coene / 1910

Poëetje : de gang van een menschenziel
Hack, Jeanne / Coene / 1907

Liederen en hymnen
Heyting, August / Coene / 1914 Bandontwerp Chris Lebeau

Van dood en leven
Heyting, August / Coene / 1920 Bandontwerp Chris Lebeau

De reien van Vondel : met talrijke esthetische aanteekeningen
Vondel / Coene / 1910 Bandontwerp Chris Lebeau

"'t Partijgedoe" : gematigd onverschillig beschouwd
Ravesteyn, Henk / Coene / 1909

Sneeuwwitje Hoeven,
G. van der Hoeven / D. Coene / 1906 Bandontwerp en tekeningen door W.C. Drupsteen

ABC voor mijne kleinen
Hildebrandt, Marie / D. Coene / 1909

Hollandsch strand
Heukelom, J.B. / D. Coene / 1908

Asschepoester
Hoeven, G. van der / D. Coene & Co. / 1907

Het onzichtbare
Antoine Barkeij / D. Coene / 1912

Diverse Jaarkalenders met tekeningen van Chris Lebeau

Betty MacDonald (1908-1958)

2011-06-05T20:32:00.007+02:00

Soms delf je een vergeten boek op. Ditmaal het boek ‘Iedereen kan alles’ van Betty MacDonald (1908-1958). Op Marktplaats werd het aangeprezen tegen een schappelijke prijs. Het boek is in 1951 uitgegeven door P.N. van Kampen, vertaald door Lex Gans en versierd met tekeningen van Fiep Westendorp. Ik was al langer op zoek naar deze titel omdat ik vermoedde dat de oorspronkelijke pentekening uit het boek in mijn bezit is. Ik wilde dit graag bevestigd zien en probeerde het boek te lenen in een bibliotheek maar onze nationale catalogus Picarta en zelfs de grootste bibliotheekcatalogus ter wereld Worldcat gaven voor het lenen van de Nederlandse uitgave niet thuis.

Het boek, keurig verpakt werd door de post bezorgd. Elk van de 17 hoofdstukken opent met een tekening van Fiep Westendorp in de haar karakteristieke stijl, kinderen met wipneusjes, bolle wangetjes en koddige beentjes, oudere dames met benen als luciferstokjes die beschikken over een zekere kwiekheid. Pas bij hoofdstuk 17 vond ik ‘mijn’ tekening in het boek. Het gaf me een wonderlijk gevoel.

Wie was Betty MacDonald? Betty’s was de dochter van de mijnbouwkundig ingenieur Bard die overleed toen Betty 13 jaar was. Ze woonde een groot deel van haar leven in Seattle. Betty was de op een na oudste uit een gezin van 5. Haar oudere zus Mary was de ideeënrijke motor die met haar overwicht op kinderen, Betty wist over te halen tot soms (heel) gevaarlijke spelletjes.
Betty trouwde op 20 jarige leeftijd met de 13 jaar oudere Robert Heskett die na zijn gevechten aan het front in WO I, leed aan een posttraumatische stress stoornis. Heskett mishandelde haar en dreigde haar te verminken of in brand te steken. Samen met haar 2 jonge dochtertjes vluchtte ze bij hem weg, een onzekere toekomst tegemoet tijdens het hoogtepunt van de Depressie. Ze werd opgevangen in het liefdevolle gezin van haar moeder. Zus Mary (links op foto, rechts Betty) was inventief, beschikte over een uitgebreid sociaal netwerk en wist niet alleen haar familieleden maar ook haar vrienden aan werk te helpen. Mary bezat de gave om mensen te overtuigen en haar motto was ‘iedereen kan alles’ dat glod ook voor de verlegen Betty die geen kantoorervaring had. Ze wisselde bijna om de paar weken van werk en pakte van alles aan. Ondanks de armoede die er werd geleden stond haar ouderlijk huis open voor vrienden en kennissen die bleven eten, piano speelden, zongen en literair werk bespraken.
Betty trouwt tijdens de oorlog met Donald MacDonald. In 1945 krijgt ze een telefoontje van zus Mary die haar voor het blok zet door een afspraak te maken met een uitgever en Betty dwingt om te gaan schrijven. Al haar romans zijn autobiografisch, met vaart geschreven, humoristisch van toon. Haar eerste roman ‘The egg and I’ die over haar harde leven op de kippenfarm gaat, is een succes en een 1 miljoen exemplaren worden in een jaar tijd verkocht. De volgende roman is ‘Iedereen kan alles’ en gaat over haar ervaringen op de arbeidsmarkt. Ze schreef ook kinderboeken die populair werden zoals de Mrs Piggle-Wiggle boeken die onder meer door Maurice Sendak werden geïllustreerd. In 1958 overleed Betty op jonge leeftijd aan longkanker.
Haar zus Mary trouwde een Deense dokter en ging vervolgens ook schrijven want inderdaad ‘zij kon alles’.
Als schrijver lijkt Betty nog steeds geliefd, artikelen worden over haar geschreven en er is zelfs een fan site aan haar gewijd.

In de Overijsselse bibliothken zijn geen boeken van Betty MacDonald te vinden. Kun je als lid van een Overijsselse bibliotheek dan geen boeken van haar lenen? Dat kan wel, ga naar de Overijsselscatalogus en typ de gewenste titel in het zoekvenster. Tegelijkertijd met je zoekactie in de Overijsselcatalogus wordt er gezocht in andere bestanden zoals de nationale catalogus Picarta. Het resultaat is zichtbaar met het aantal treffers, zie rechts onderaan.

Vervolgens daarop klikken en het systeem vraagt dat om je inlog. Als je dat gedaan hebt, kom je in Picarta en kun je de aanvraag plaatsen. Via mail wordt je op de hoogte gehouden van het resultaat van je actie. Veel succes.

Annie M.G. Schmidt (1911-1995)

2011-05-21T22:29:00.012+02:00

Het is honderd jaar geleden dat Annie M.G. Schmidt geboren is aan de Kerkring in Kapelle in het huis waar nu al bijna vijftig jaar de woninginrichting van Bas+Mar de Jager met klassieke design meubelen is gevestigd. Op de eerste verdieping van de oude pastorie heeft, volgens zeggen, Annie M.G. Schmidt in een ruit het woord LUL gekrast. Hiervoor was in het huis van de dominee moed of anders wel woede en frustratie nodig, om dit te doen. Annie had niet zoveel op met het strakke en saaie Kapelle uit die dagen. Ze ging na de lagere school naar de Rijks HBS in Goes. In de PZC is haar naam terug te vinden in de overzichten bij de overgang naar een andere klas. Na de HBS heeft ze nog een tijdje rechten gestudeerd omdat ze in het notariaat wilde maar uiteindelijk koos ze voor het vak van bibliothecaris. Ze werd bibliothecaris in de kinderleeszaal te Amsterdam en vervolgens directrice van de Vlissingse leeszaal te worden. Na de oorlog werkte ze bij de krant niet als journalist maar eerst als documentaliste, het meest saaie deel van het bibliotheekvak in haar optiek. Bij het bedrijfscabaret bij het Parool viel ze op door haar teksten en spoedig toonden Wim Sonneveld en Wim Kan interesse. Ze was veelzijdig, schreef gedichten, kinderboeken, musicals, cabaretteksten en hoorspelen. Er wordt gezegd dat Annie Schmidt weinig op had met Zeeland. In de Provinciale Zeeuwse Courant van 1952 staat een verslag van een optreden dat ze zelf een conference noemt. Dit valt erg in de smaak bij het publiek. Het lijkt wederzijds te zijn. In een interview in datzelfde jaar laat ze weten dat wanneer ze in Amsterdam een Zeeuwse kap ziet, ze de onbedwingbare lust heeft om de vrouw toe te spreken in Zeeuws dialect. Is dit alles gespeeld?
Annie Schmidt werkte samen met mensen met grote talenten die haar werk een extra glans gaven, zoals de tekeningen van Fiep Westendorp, de prachtige liedjes en melodieën van Harry Bannink en de uitvoeringen van Conny Stuart.

Albert Neuhuys (1844-1914)

2011-05-16T14:53:00.004+02:00

Met zuinigheid en vlijt bouwt men huizen als kastelen. Op een folder voor een muziekuitvoering maakt uitgever P.N. van Kampen een kladje voor wat uiteindelijk een condoleancebrief moet worden voor de weduwe van Albert Neuhuys. De schilder Neuhuys is één van de laatst levenden van de Haagse School en de bekendste vertegenwoordiger van de Larense school. Wilhelm Martin, broer van de schrijver Hans Martin en later directeur van het Mauritshuis is in die dagen bezig de laatste hand te leggen aan een jubileumuitgave rond de schilder. De schilder zou op 10 juni 1914, 70 jaar worden een mooi moment voor het uitkomen van een ‘monumentaal werk’, zo had men gepland. Het was een intensieve klus die Martin op zich nam en die langer duurde dan hij zich had voorgenomen. Het werk van Albert Neuhuys was niet alleen in bezit van musea maar ook van particulieren en via kunstgalerieën probeerde Martin de eigenaren te achterhalen om de uitgave te voorzien van plaatwerk. Dat ging moeizaam want niet iedereen gaf toestemming voor het maken van ‘lichtdrukken’ waar vervolgens clichés van werden gemaakt. Maar er was meer dat zorgde voor vertraging. Martin had, zo schreef hij zijn uitgever, last van een dik hoofd, hoofdpijnen en huisarrest daarbij in het midden latend of de dokter of hijzelf zich dit had opgelegd. De correspondentie tussen Martin en uitgever loopt via briefkaartjes, vaak geschreven onder tijdsdruk vanuit zijn woonplaats Den Haag of op reis in het buitenland.
De kladtekst schreef van Kampen waarschijnlijk in het weekend volgend op 6 februari 1914, de overlijdensdatum van Neuhuys, op wat we nu een flyer noemen. De flyer was een uitnodiging voor een laatste optreden van Emiel Hullebroeck vlak voor zijn vertrek naar Nederlandsch Indië. Hullebroeck was Vlaams componist en een belangrijke figuur in de romantische liedbeweging in de eerste helft van de 20ste eeuw. In het Agrippa archief, de databank van het AMVC-Letterenhuis, ontwikkeld in samenwerking met de universiteit Antwerpen en sinds 1996 op internet raadpleegbaar, vind je affiches en vele foto’s van Hullebroeck.
Er zijn weinig flyers uit die dagen bewaard gebleven. Als van Kampen, uit zuinigheid gedreven, de flyer niet had gebruikt als kladje dan was deze niet terecht gekomen in de correspondentie tussen Martin en de uitgever maar gewoon bij het oud papier gedumpt.
In de Overijsselcatalogus is het boek van W. Martin over Albert Neuhuys en bladmuziek en cd van Emiel Hullebroeck aan te vragen voor leners uit Overijssel.

Voorschot op voorschot

2011-04-28T15:17:00.018+02:00

Lang, heel lang geleden toen de Neanderthalers nog mensen waren, fietste ik met vriendin Gerda bijna dagelijks van mijn kamer in het centrum van Amsterdam via de Singel naar Amsterdam Zuid. Tijdens één van die ritten ontdekte ik op een stille herfstnacht voor de uitgeverij van Kampen een afvalcontainer boordevol puin, houten balken, planken en gruis. Uit nieuwsgierigheid keek ik in de container. Onder de brokken kalk, steengruis en uithardende stukken specie vond ik bundeltjes gevouwen bruin pakpapier. In het spaarzame licht van een naburige lantaarn was met moeite te lezen: Felix Timmermans. Het waren bundels met correspondentie tussen van Kampen en een auteur. Van Kampen verbouwde niet alleen maar ruimde ook zijn archief op.
Zolang de verbouwing duurde, keek ik bijna iedere avond in de container. Buurtbewoners dumpten in de bak hun eigen afval met etensresten, soms regende het en was alles vuil en nat maar dat weerhield me niet. Meestal ving ik bot maar soms zat er iets moois tussen zoals brieven van Willem Elsschot, Gerard Walschap en P.C. Boutens of oude Jugendstil bandontwerpen van boeken van Henri Borel en Augusta de Wit maar ook voor zover na te gaan onuitgegeven delen manuscript. Waarschijnlijk heb ik maar een klein deel kunnen bemachtigen, de zware balken met de grote brokken puin waren vaak een te groot obstakel om alles te kunnen afgraven. Op een keer terwijl ik bovenin de container aan stenen stond te rukken, werd ik gevangen in het felle schijnwerperlicht van een rondvaartboot en legde de gids aan de passagiers uit dat ik een Damslaper was die naar eten zocht. Dit werd in het Duits en Engels herhaald. Ik voelde me enorm betrapt. Later kreeg ik zelfs een concurrent in de container, een man met een Sherlock Holms hoed met voor- en achterklep en een tweed cape om de schouders. Beiden zaten we in de smurrie en tussen de brokstukken te wroeten zonder ooit met elkaar te spreken of elkaar zelfs maar te begroeten. Niet lang na de gebeurtenis met de rondvaartboot was de verbouwing ten einde want de container heb ik niet meer teruggezien.

Anders dan je misschien zou verwachten gaat de correspondentie niet over wonderschone zinnen of hooggestemde gedachten maar vooral over geld. Remco Campert (1929) vraagt in deze charmante brief om een ‘voorschot op een voorschot’.

Remco Campert
p/a Borgers
Meentweg 74
Bussum

Geachte heer van Kampen,

Hierbij doe ik u toekomen een gedeelte van mijn Veulen : voorpoten, kop en hals. Ik hoop u de rest spoedig te kunnen zenden. Als het u bevalt althans. Een goede titel is moeilijk te verzinnen. Ik heb gedacht aan : “Hij werd een Ding”of “De verschrikkelijke verandering van Albert Oster” of “Geen Vlees en geen Vis”, of “De Wekker die Albert heette” etc. Het is moeilijk. Misschien kunt u hier iets uit kiezen. En anders verzin ik nog wel een nieuwe, maar lastig blijft het.
Ik zou u bovendien willen verzoeken, met het weinige beetje brutaliteit, dat er in mij is, de mogelijkheid te willen overwegen mij een voorschot op mijn voorschot te zenden, waarvan de grootte of kleinte geheel van u af hangt. En dan het liefst voor 30 mei : ik verkeer nl. in een financiële put, die zeer diep is. Als het onmogelijk is, begrijp ik dat zeer goed, maar als het wel mogelijk is, zou ik mijn plezier, om zo te zeggen, niet op kunnen. Ik hoop, dat wat ik u nu zend, u bevalt.

Met vriendelijke groet en hoogachting

Uw Remco Campert

Remco Campert was niet de enige met geldnood. Albert van Waasdijk (1879-1943), ambtenaar op de secretarie van de gemeente Rotterdam schreef toneelstukken, vetellingen en kritieken en publiceerde de roman ‘De gele koffer’ die bij van Kampen werd uitegeven.
J.W.F. Werumeus Buning (1891-1958) was kunstredacteur bij de Telegraaf en schreef gedichten en vertaalde boeken.

Rotterdam 10 januari 1938.
Aan P.N. van Kampen & Zoon N.V.
Singel 330 Amsterdam c.

Hooggeachte heer van Kampen,

Een onvoorzien omstandigheid noodzaakt mij binnen korten termijn, een bedrag te fourneren, dat ik echter op dit moment niet in zijn geheel bijeen kan brengen, zonder in moeilijkheden te komen. Daarom zou ik u willen verzoeken of er bij u overwegend bezwaar bestaat mij het honorarium voor “De Gele Koffer” reeds nu uit te betalen. Het spijt mij zeer dat ik u dit verzoek moet doen en u moge er zich van overtuigd houden, dat ik het zeker niet euvel zal duiden, wanneer u zich aan de gemaakte overeenkomst wenscht te houden. Doch wellicht is inwilliging van mijn verzoek tot u geen overwegend bezwaar, hetgeen dan ook de overweging is welke mij tot mijn verzoek heeft geleid.

Uw geacht bericht gaarne tegemoet ziend,

Hoogachtend,
Albert van Waasdijk

Waarde Heeren v. Kampen,

Zoudt u mij uit een dringende geldverlegenheid kunnen helpen door mij nogmaals f. 50 voor te schieten op toekomstige honoraria van de Gids. Er komen dezen winter een paar artikelen, en u zoudt mij zeer verplichten. Daar ik deze dagen zeer ongeregeld op de krant ben zoudt u wellicht den brenger dezes het geld of antwoord meegeven.

In haast
Vr. groeten
JWF Werumeus Buning

De werken van Albert van Waasdijk zijn niet meer in Overijsselse bibliotheken voorhanden. Wel kunnen boeken van hem worden aangevraagd via uw eigen bibliotheek. In Worldcat is een overzicht te vinden van wat bibliotheken van Albert van Waasdijk bezitten.

In het boek 'Verhalen rond 1900' samengesteld door Wim Zaal is een verhaal opgenomen van Albert van Waasdijk getiteld: 'De meneer van de derde verdieping'

Boeken van J.W.F. Werumeus Buning kunnen worden aangevraagd via de Overijsselcatalogus.

Ik Jan Cremer

2011-04-19T21:42:00.006+02:00

Alsof een grote steen in een stille vijver was gegooid, zo was de entree van Jan Cremer in de literaire wereld. Tijdens het boekenbal in februari 1964 presenteerde hij zich geheel op eigen wijze. Een door Geert Lubberhuizen ingehuurde groep mannen stormt het schrijversbal binnen en gooit links en rechts het boek ‘Ik Jan Cremer’ naar de gasten. Hoewel er nog geen boek verkocht was, stond linksboven op de cover al de toekomstige status: een onverbiddelijke bestseller. De omslag door Cremer zelf ontworpen, baarde opzien. De auteur zit schrijlings op een Harley, kijkt wat pips in de lens maar ziet er zeker voor die dagen perfect gestyled uit, niet de obligate Terlenkabroek met colbert en stropdas maar een spijkerpak en boven de klep van de pet een stoere motorbril.
Als een publicitaire stoomwals dendert Jan Cremer door het vaderlandse literaire wereldje en verandert dit voorgoed. Niets laat hij aan het toeval over, een zorgvuldig geplande reclamecampagne rond hemzelf, het fenomeen IK JAN CREMER ontvouwt zich. Samen met anderen stuurt hij ingezonden brieven naar het Parool om te getuigen hoe walgelijk en verderfelijk het boek van Jan Cremer was. Het credo is hoe slechter erover je wordt geschreven, des te meer publiciteit en des te meer honger krijgt het publiek naar je boek. In tegenwoordige termen: geniaal bedacht. Het boek verkoopt zo goed dat het in 2008 een 52e druk beleeft. Maar Jan ging door met het werken aan zijn imago en het zoeken van publiciteit, hij bracht een single uit met nummers van John Lee Hooker, reed in een rose Rolls Royce in Londen, zocht contact met de Beatles, arrangeerde ontmoetingen met Jayne Mansfield en met Christa Päffgen meer bekend als Nico van de Velvet Underground en bij dit alles spinde Jan financieel en publicitair garen.
In 1966 schreef Arnold Denis het boek ‘Hij, Jan Cremer’. Achter het pseudoniem zit de vrouw van een voormalige werkgever van Jan Cremer die een vlotte pen heeft en een ontnuchterend boekje open doet over het fenomeen Jan Cremer.

Een van de nieuwkomers die meende in de letterkundige en publicitaire voetstappen van Jan Cremer te kunnen treden, was Lagor Waard. Hij was Haags, fantast en volgens eigen zeggen promotor en zakenman, hij runde een jazz sociëteit en de band The Kicks, wist optredens te organiseren met The Hollies, Dave Berry, Johnny the Selfkicker, Bart Hughes en Simon Vinkenoog. Maar Lagor wilde meer, hij lanceerde het idee van een volksbingo, exposeerde een levende zeemeermin en introduceerde de Miss verkiezingen in Scheveningen. Als Haags fenomeen en provo stuurde hij in 1965 een brief naar het Amsterdams bestuur waarin hij aanbood om voor 100.000 duizend gulden de onlusten rondom provo, het hoofd te bieden wat voor de toenmalige burgemeester Hall aanleiding was om de anti-rook-magiër Robert Jasper Grootveld die zich tijdens de behandeling van de brief in de gemeenteraad, provocerend (zeg maar treiterend) gedroeg, toe te bijten: “Hou je bek” en een rel was geboren. Zo haalde Lagor Waard de landelijke pers want voor de uitgave van zijn boek ‘lagor waard, amen’ (una buena puya) dat in veel doet denken aan Jan Cremers eerste boek, was nauwelijks belangstelling terwijl volgens de auteur tussen hem en Shakespeare niets noemenswaardig heeft plaatsgevonden op literair gebied. In het voorwoord schreef Lagor Waard:
“IK LAGOR WAARD ben er de jongen niet naar om een boek bij elkaar te praten. Dat ik het toch doe is om de poen maar ook om jullie allemaal, van hoer tot minister en voor klootzak tot weet ik wat aan je trekken te laten komen. Maar dan zo dat je er allemaal wat van overhoudt, zo wil het de Porgel enz. enz. De toon is gezet, het boek verkoopt nauwelijks en vele jaren later duikt Lagor Waard op als ideeën-ontwikkelaar van het recreatiepark Lagorama, weer later als eigenaar van hotel Wassenaar met in het eerste jaar een verlies van zes ton om enige jaren nadien als directeur van het beleggingsfonds Albeco met de bijnaam ‘Diamanten Adje’ een groep beleggers op te lichten met ‘niet gekochte’ diamanten die hem uiteindelijk in de gevangenis doen belanden.
Zo kon het ook gaan. Geïnteresseerd in Lagor Waard? Zijn boek is volgens WorldCat te vinden in een beperkt aantal bibliotheken maar kan wel in iedere bibliotheek worden aangevraagd.

Anamorfosen

2011-04-04T23:02:00.008+02:00

Julian Beever is een Brits kunstenaar die met 3D tekeningen de aandacht trekt van de mensen op straat en van de media. In zijn krijttekeningen op straat wordt ‘diepte’ zo bedrieglijk echt gesuggereerd dat het lijkt alsof er in de stoep metro-ingang is aangelegd die je via een steile trap naar perrons leidt of dat hij zichzelf vastklampt aan een richel van een hoog huis terwijl Batman en Robin hem proberen te redden of dat er een levengrote fles Cola naast hem ligt. Moderne 3D techniek? Nee, de techniek is al eeuwen oud en gaat terug tot de Renaissance. In die tijd wilde men de realiteit zo dicht mogelijk benaderen en met het onder de knie krijgen van het perspectief ging men experimenteren. Van Leonardo da Vinci is een primitieve tekening bekend die als je met één oog met je hoofd dichtbij de tekening en er van opzij langs kijkt dan wordt de tekening teruggebracht tot normale verhoudingen en komt een kinderhoofdje te voorschijn. Waarschijnlijke is dit de eerste anamorfe tekening. Kunstenaars na DaVinci werden ware meesters in deze techniek en wisten met een spiegelende kegel of staaf uitgerekte tekeningen zo te weerspiegelen dat er optisch een driedimensionale voorstelling ontstond. Ideaal voor pornografische afbeeldingen maar ook in schilderijen brachten kunstenaars anamorfe details aan. De anamorfose raakte in de vergetelheid. Nog niet zo lang geleden wist een medewerker van de TU Delft een lading vreemd uitziende prenten uit een container te redden. Het ging om anamorfosen. In de Overijssel catalogus zijn er boeken met prachtige voorbeelden en beelden van deze unieke kunst.

Boekenclub 'De Muiderkring'

2011-04-01T00:15:00.025+02:00

Soms kom je eigenaardigheden tegen die moeilijk te rijmen zijn. Volgens Wikipedia is de boekenclub ‘De Muiderkring’ opgericht in 1948 door 5 uitgevers, de Amsterdamsche Boek- en Courantmaatschappij, van Kampen en Zoon, Leopold, Meulenhoff en Querido. Advertenties in kranten en een brief van Willem Elsschot (klik op afbeelding) lijken dit te bevestigen. De boekenclub was geen succes en na de uitgave van 5 boeken waaronder Felix Timmermans Adriaan Brouwer, sterft het initiatief een stille dood.

In een interview met Hervormd Nederland (10-05-1986) van Trudy Telderman en Paul de Coninck vertelt auteur Max Dendermonde (1919-1986) dat er in 1941 of 1942 al een boekenclub “De Muiderkring” bestond: “Maar ik ging naar Amsterdam en kwam bij de uitgeverij Querido terecht. Querido had een aantal joden in dienst genomen die niet meer hij de Arbeiderspers mochten werken. Die mensen gingen met boeken colporteren in het kader van de door Querido opgerichte boekenclub 'De [Muiderkring]'. Voor die boekenclub hadden ze auteurs nodig. Nadat ze mijn gedichten en korte verhalen hadden gelezen, huurden ze mij voor honderd gulden per maand in. Ik had nog nooit een boek geschreven. Ik was de eerste auteur die van de pen kon gaan leven nadat hij van school kwam. Dat was een prachtige start. In dat eerste jaar bij Querido schreef ik een aantal gedichtenbundels en een grote roman die niet werd gepubliceerd, omdat hij niet door de censuur van de Duitsers kwam. Ik schreef ook een novelle, 'Bruin, rood en groen' [1942], en een aardige, kleine roman, 'God in de toren' [1942], bijzonder voor die tijd omdat er revolutionair over God werd schreven.”
Het is Dendermondes eerste baan en hij kan zijn jeugddroom van schrijver in vervulling laten gaan. Genoeg reden om aan te nemen dat Dendermonde dat het bij het rechte eind heeft want in zoiets vergis je je toch niet.

In het boek ‘Querido van 1915 tot 1990 : een uitgeverij’ is over de boekenclub De Muiderkring beginjaren veertig en later in 1948 niets te vinden. Emanuel Querido trad op 23 juli 1940 af als directeur maar het uitgeversvak werd voortgezet door anderen. Tijdens de oorlogsjaren werd het fonds gekortwiekt door de bezetter maar Querido bleef tot 1943 boeken uitgeven.
Er moeten sporen te vinden zijn van de boekenclub ‘De Muiderkring’ die makkelijk is te te verwarren met de Bussumse uitgeverij Muiderkring die boeken uitgeeft over elektronica en radio’s. Onze Nationale catalogus geraadpleegd, van 1941tot 1942 was er het tijdschrift De Muiderkring:
De Muiderkring : maandelĳks huisorgaan voor de intekenaren op De Muiderkring Jaar: 1941-1942 Nummering: Jrg. 1 (1941) - jrg. 2, nr. 1 (1941) Uitgever: Amsterdam Annotatie: Ill Verschĳnt 1× per maand Niet verder verschenen
In 1944 verschijnt bij uitgeverij de Muiderkring onderstaand boek dat in 1948 opnieuw wordt uitgegeven door de gelijknamige Amsterdamse uitgever De Muiderkring. Titel: Adriaan Brouwer / Felix Timmermans Auteur: Felix Maximiliaan Le opold Timmermans (1886-1947) Jaar: [1944] Uitgever: Amsterdam : De Muiderkring Omvang: 235 p Formaat: 21 cm
Een advertentie in de Leidsche Krant licht een tipje van de sluier (zie afbeelding). Hier wordt gedoeld op het eerdere initiatief van Emanuel Querido dat geliquideerd werd evenals Querido zelf die op 23 juli 1943 in een concentratiekamp stierf maar zijn idee kon worden voortgezet. De boekenclubin 1948 was een eerbetoon aan Emauel Querido maar de herrijzenis zou van korte duur zijn.
Resteert de vraag welke uitgever zit er achter de uitgave van Felix Timmermans Adriaan Brouwer uit 1944?

Onderstaande titels zijn uitgekomen bij de Muiderkring en aan te vragen via de Overijsselcatalogus.
Johan Fabricius / Eiland der demonen
Felix Timmermans / Adriaan Brouwer
Jo Boer / Beeld en spiegelbeeld
Albert Helman / Afdaling in de vulkaan
Aar van de Werfhorst / De eenzame

Geweldloos verzet

2011-03-20T21:46:00.008+01:00

Op de laatste zaterdag van februari 2011 stond in de Volkskrant een artikel over de man die met zijn boeken over geweldloze acties van beslissende invloed is geweest op de val van Mubarak. Hij heet Gene Sharp, is 83 jaar, woont in een arbeiderswijk in Boston en leeft daar samen met zijn dikke hond tussen de boeken. De dictators vrezen hem omdat jongeren uit Egypte, Tunesië en andere Arabische landen zijn tips ter harte nemen en op deze wijze aangetoond hebben zeer effectief te zijn in het ten val brengen van autoritaire regimes. Gene Sharp heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar geweldloos verzet en in zijn boeken duikt af en toe Nederland op met onder meer de strijd in de 16e eeuw tegen Filips de II en het geweldloze verzet tegen de Duitsers dat bijzonder effectief was.
Het brengt mij meteen in herinnering een wonderlijk boekje dat in de samenwerkingscollectie van de Overijsselse bibliotheken is opgenomen. Het boekje heet ‘Geruisloos verzet’ en is 47 pagina’s dik. Het is een verslag hoe een groep ambtenaren op effectieve wijze verzet bood aan de maatregelen van de Duitsers. Duitse maatregelen zoals de Arbeitseinsatz, de voedseldistributie en het onderscheid tussen Joden en niet Joden waren succesvol door de perfecte Nederlandse bevolkingsadministratie. Met de Jodenvervolging en het oproepen van Nederlanders voor de Arbeitseinsatz (verplicht in Duitsland werken) doken veel mensen onder. Omdat voedsel en belangrijke producten op de bon gingen was het voedseltekort voor onderduikers nijpend en ging men persoonsbewijzen vervalsen. Maar waterdicht was dit systeem niet omdat de personen niet geregistreerd stonden in het bevolkingsregister. Ambtenaren wisten dit te saboteren door onder meer de ‘lijkjesmethode’ te ontwikkelen. Overledenen werden administratief weer tot leven gewekt, de sterfakte werd verdonkeremaand en een onderduiker nam de persoonsgegevens over. Dit werkte goed maar na verloop van tijd kregen de Duitsers argwaan en gingen ze over tot de invoer van een Tweede Distributiestamkaart die nagenoeg niet te vervalsen was. Toch zagen de ambtenaren weer kans een methode te ontwikkelen waarop dit kon worden omzeild. Woedend waren de Duitsers. Als vergelding namen ze namen straffe maatregelen tegen overtreders van de door Rauter ingevoerde Tweede Distributiestamkaart. In het Overijsselse Bathmen waren de frauderende ambtenaren Breunese, Horseling en Witholt van het voedseldistributiekantoor de eerste slachtoffers. Ze werden zwaar gestraft, opgesloten in de bunker van Vught en uiteindelijk overgebracht naar het concentratiekamp Sachsenhausen bij Oranienburg waar ze alle drie het leven lieten.

Bronnen:
Geruisloos verzet : De TD-groep tijdens de Duitse bezetting; Een voorbeeld van geweldloze verdediging / Hans Buiter, I. de Haes (Serie: Kerk en vrede brochures; no. 9). ISBN: 9061841321 Annotatie: Met lit. opg. Formaat: 47 p : ill , 21 cm
Amersfoort: De Horstink 1982.
Recensie: Op basis van een scriptie ontstond deze brochure van de Kerk en Vrede-serie. Men wil het beeld van het verzet in Nederland wat vollediger maken, door nu ook de zelden besproken mogelijkheid van geweldloos verzet tegen de Duitse terreur te behandelen. De zgn. TD-groep illustreerde hoe men zónder voorbereiding een tamelijk vérgaande samenwerking tussen ambtenaren kon opbouwen, die gezamenlijk de Duitse distributiemaatregelen poogden te saboteren. Soms met niet gering succes. Vooral willen de auteurs wijzen op de kansen tot Sociale Verdediging, die ze als alternatief zien voor bewapening en de andere aanpak, het gewapende verzet tijdens een bezetting.

1940–45 Een analyse van het verzet
Geschreven door leden van de voormalige verzetsgroep TD
In de W.O. II was er het zogenaamde 'Burgerlijk verzet' en het 'Gewapend verzet'. Een van de burgerlijke verzetsgroepen noemde zich de ‘TD groep’ (Tweede Distributiestamkaart groep). In deze context analyseerden in 1945 enkele leden van deze groep de maatregelen van de bezetter en de tegenmaatregelen die de TD groep hierop nam.
Beide boeken zijn via de Overijsselcatalogus te leen.

Bordewijk (1884-1965)

2011-03-14T16:25:00.013+01:00

Begin februari werd in de Salon Rouge te Amsterdam het literaire wandelboekje ‘Langs gevelstenen, sloppen en paleizen’ ten doop gehouden. Het brengt met 5 wandelroutes, de boeken van Ferdinand Bordewijk die zich in Amsterdam afspelen, in beeld. Rood Paleis is Bordewijks roman ten tijde van het 'fin de siècle' van de 19e eeuw over een Amsterdams bordeel aan de Passeerdersgracht maar is ook het gebouw van de galerie Le Salon Rouge op nummer 117.
De Passeerdersgracht is een intiem grachtje dat Prinsengracht verbindt met de Lijnbaansgracht. In het naschrift van Rood Paleis laat Borderwijk het volgende weten “bij het bekijken van Loman’s Atlas van Amsterdam van 1876, waarin de plattegronden van alle gebouwen zijn weergegeven, de aandacht van de schrijver werd getrokken tot een vierkant pand op de Passeerdersgracht, waarvan de toenmalige bestemming hem tot heden (c.1936) onbekend is, maar dat door zijn buitengewone grootte dadelijk opviel”.
In het stadsarchief van Amsterdam maar ook via internet kan men de kaart van Loman erop naslaan. Op het deelkaartje van 1876 wordt voor het pand geen bestemming aangegeven. Op de overzichtskaart van 1881 is dit wel het geval en kan men duidelijk lezen “Toevlugt voor Behoeftigen”. Het tehuis was bekend en in het stadsarchief zijn afbeeldingen te vinden met een datering rond 1850 toen met de bouw van het Toevlugt voor Behoeftigen” werd begonnen.
Bijzonder dat Borderwijk (1884-1965) dit niet wist. Misschien denken Amsterdammers er anders over maar Amsterdam was zeker in die tijd toch meer dorp dan stad. Een dergelijke publieke voorziening met een markant gebouw moet toch bij een groot deel van de bevolking bekend zijn geweest. Het armentehuis haalde regelmatig de pers met berichtjes over schenkingen en algemene artikeltjes over het tehuis. In 1913 is er een bericht getiteld “De zeventig jarige “ (zie afbeeldingen) geschreven en de teneur van het stuk is dat moeilijk is om financieel het hoofd boven het water te houden. In 1923 besluit het bestuur gezien de problemen om de jaarlijkse exploitatie van f 20.000,- rond te krijgen en de deplorabele staat van het pand om definitief te gaan sluiten. Daarmee verdwijnt volgens het Utrechts Nieuwsblad op 1 december 1923 één van oudste sociale voorzieningen van Amsterdam. In 1891 (ten tijde van Rood Paleis) verscheen een inschrijvingsformulier dat in zijn geheel wordt getoond (klik op afbeelding om deze te vergroten).

Vrouw van Rome

2011-03-08T18:54:00.007+01:00

Een aantal jaren terug vond ik in een boekenstalletje de roman 'Vrouw van Rome' van Alberto Moravia (1907-1990) van uitgeverij “De Driehoek”, ’s Graveland, 1949. Op het frontblad was een ex-libris ingeplakt met een spreuk van de laat Middeleeuwse dichter en dief François Villon 'Pour un plaisir, mille douleurs' (voor één pleziertje, duizend smarten). Het bleek het ex-libris van Willem Frederik Hermans te zijn. Het boek dat ik anders had laten liggen, was nu door mij zeer gewenst. Het boek had ik uit een mand met streekromans, thrillers en natuurboeken gevist en gaf mij de indruk dat het om boeken ging die voor een zacht prijsje te koop waren. Zo achteloos mogelijk vroeg ik wat het moest kosten. De verkoper nam het boek van me over, sloeg het in het midden open, bladerde wat, haalde zijn schouders op en zei: “Wat heb je er voor over, is 2 gulden goed”. Ik hoorde mezelf ja okay zeggen en gaf hem het geld. De wetenschap dat Hermans het boek ooit in handen had gehad en wie weet op zijn nachtkastje had liggen, gaven het boek die voyeuristische dimensie die veel over mij zegt en die dat ik moet bekennen laat zien hoe materialistisch ik ben want met idealisme of spiritualiteit heeft het niets van doen. Op een terras bij een kop koffie, onderwierp ik het boek nauwgezet aan een inspectie. Er was geen vlekje of bladvouwtje te vinden in één woord een keurig en gaaf exemplaar. Als bibliothecaris die eens een uitgedroogd palingvelletje als boekenlegger in een boek vond, was ik anders gewend. De omslag, volgens het colofon van Hugh Jans ontbrak, de bladzijden aan de randen waren vergeeld en de rug was licht verkleurd.
Albert Moravia schrijver en journalist is het pseudoniem van Albert Pincherle die opgroeide in een Joods-katholiek gezin in het Italië van de vorige eeuw. Zijn eerste boek 'De onverschilligen' sloeg in het bekrompen Italië als een bom in en werd later door het fascistische regime om politieke redenen in de ban gedaan. Zijn pseudoniem ontstond in deze tijd en was de achternaam van de moeder van zijn vader. Na de oorlog was de vrijmoedige erotiek in zijn werk het Vaticaan een doorn in het oog en zijn boeken kwamen op de verboden lijst. Een betere aanbeveling voor een goede verkoop was nauwelijks denkbaar.
Vrouw van Rome gaat over het jonge meisje Adriana dat door haar moeder gepusht wordt als naaktmodel te poseren waarbij de moeder hoopt dat ze een rijke man aan de haak slaat want haar dochter is haar enig kapitaal. Dochter wordt verliefd op chauffeur Gino die zich voordoet als vrijgezel en via slinkse maniertjes haar in bed weet te krijgen, haar bedriegt en uiteindelijk geeft ze hem de bons. Een hoge fascistische politieofficier is geobsedeerd door haar maar behalve zijn macht laat hij haar emotioneel onverschillig. Via een vriendin wordt ze, naïef als ze is, de prostitutie ingetrokken. Het doet haar weinig en bijna afstandelijk alsof ze het over een andere persoon heeft, analyseert ze wat haar geestelijk en lichamelijk overkomt en wat geld met haar doet. Ze raakt in de ban van een mislukte revolutionair die weigert zijn liefde voor haar te bekennen. Ook heeft ze contact met een moordenaar die bruut en dierlijk is en haar ziet als zijn persoonlijk eigendom. Van zijn persoon gaat veel dreiging uit. Moravia beschrijft deze verschillende typen en naar mate je in het boek vordert word je erdoor geraakt en besef je wat voor een fascinerende karakters deze personen zijn. De boeken van Alberto Moravia zijn de Overijsselcatalogus te leen en nog steeds de moeite waard.

Ina Boudier Bakker (1875-1966)

2011-02-28T23:40:00.011+01:00

Koorstudenten die ’s morgens tegen het krieken van de dag huiswaarts togen, vonden het van een goede grap getuigen als zij op de Oude Gracht 333 in Utrecht een luide bons op de deur gaven. In dit pand woonde de schrijfster Ina Boudier Bakker die bekend is van haar boek “De klop op de deur”. Aldus gaven de studenten blijk van enige literaire kennis. De titel ontlokte overigens bij Menno ter Braak bij het verschijnen van het boek in het tijdschrift De Gids een kort maar bondig: "Niet open doen!".
Ina was getrouwd met Henri Boudier, bij leven directeur van het Utrechts postkantoor, en schreef romans. Boudier Bakker kreeg in 1935 bij de publicatie van haar historische roman Vrouw Jacob veel negatieve recensies waarbij wederom Menno ter Braak haar verweet dat ze zich op het randje van plagiaat bewoog. Dit raakte haar diep en lange tijd verschenen er geen nieuwe publicaties. Bij het publiek was ze erg geliefd en haar succesroman “De klop op de deur”, een familie epos dat zich afspeelt in de 19e eeuw, is een sleutelroman waarbij ze de lezers een blik gunt op het leven van haar voorouders. Deze uitgave beleefde in 2010 de 23e herdruk en kan nauwelijks als vergeten worden aangemerkt, integendeel. Haar populariteit uit zich door de vele straten die naar haar zijn vernoemd onder meer in Utrecht, Amstelveen en Kloetinge en het Utrechtse studentencomplex aan de Ina Boudier Bakker laan met zo’n 1300 kamers dat kortweg wordt aangeduid met IBB. Na het sterven van haar man in 1952 ging het bergafwaarts en werd bij haar kanker gediagnosticeerd. Ondanks de sombere toekomstverwachting, bleef ze nog veertien jaar in leven en had inmiddels de draad van het schrijven weer opgepakt. Tot haar verdriet was ze kinderloos gebleven. Na haar dood melden zich diverse erfgenamen en brak er een rel uit over de erfenis. Er is sprake dat in het museum te Vianen plaats zou worden ingeruimd voor haar meubels,brieven en foto’s maar hierover is weinig informatie te vinden op internet. In het blog van Nick ter Wal wordt een knipsel uit de Gelderlander getoond met de tekst dat in 1975 gedacht werd aan de oprichting van een Ina Boudier Bakker huis met een nauwkeurig gereconstrueerde werkkamer evenals “De klop op de deur”. Wat je je bij het laatste moet voorstellen is niet duidelijk.
Bij critici was ze niet erg gewaardeerd en kreeg ze de weinig vleiende bijnaam “De koningin van de damesromans”. In het gidsje “Paspoort voor de lezer” noemt M.G. Schenk haar echter “een geboren vertelster die in staat is een goed gecomponeerd verhaal boeiend onder woorden te brengen”. Jan Greshof en met hem vele anderen beschouwden “De straat” als haar beste werk. Deze novelle speelt zich af in de Voorstraat in Vianen. Ze had weinig zin om zich daar te vestigen en later werden haar antigevoelens nog eens versterkt door de groep van notabelen die een sterke sociale druk op haar uit oefende om mee te doen en erbij te horen. Ze verzuchtte eens dat als ze zich goed voelde ze het nog kon opbrengen maar als dat niet het geval dan kostte het haar alleen maar energie en het bracht haar niets.
In 1946 wilde uitgever van Kampen een herdruk uitbrengen van de Straat en stuurde haar een drukproef toe. Naar aanleiding van deze novelle schreef Ina haar uitgever van Kampen de volgende briefkaart:

UTRECHT 6 Juni ‘46
OUDE GRACHT 333
TELEFOON 10526

Waarde heer van Kampen,
Met vreugde heb ik de Straat begroet – hoewel de uitgave wèl oorlogsch is, komt toch het plaatje op den omslag aardig naar voren. Gek, dat het nu zoo’n klein boekje lijkt, en vroeger nooit. Ja, het zal voor de koopers een oase zijn in de onzinnig dure boeken die er uit komen. En wàt voor dikwijls! We gaan deze Straat voor een bescheiden deel consumeeren in een pension in Hattem. Mijn man voorspelt dat we er als geraamten zullen terugkomen. Nu, bij mij kàn er niet veel af, dus wat dat betreft….. Maar ik wil zoo graag dat hij in dagen weer eens wandelt, wat hij zoo zalig vindt maar nu loopt hij te veel in huis, want we zijn alweer 3 maanden zonder enige hulp behalve ½ dag in de week onze bedaagde werkster, en hij helpt trouw wat het “beenenwerk” betreft. Ik vind dat heel naar, is dat nu werk voor een man als hij - maar ik kan ook geen letter schrijven – beweeg me alleen tusschen pannen en bedden en zolder en keuken, en als ik zit, doe ik niets want dan is mijn hoofd leeg. We zullen het heel erg prettig vinden u beiden eens eindelijk weer bij ons te zien maar dan na 29 juni dan zijn we weer terug van dat bewuste pension. Wat zal uw leven ook moeilijk zijn in zaken onder al deze omstandigheden.
Hartelijk samen gegroet en tot spoedig ziens Uw Ina BB-
Hebt u ook nog 1 of 2 Geef acht (*) voor mij? En een paar Straat?? Bij voorbaat dank.
(*) Geef acht is een bundel oorlogsverzen uit de jaren 1940-1945 van de hand van Ina

De omslag van De Straat is bij deze post gevoegd. De aantekeningen van de uitgever of drukker (?) zijn in potlood zichtbaar.
Over de uitgave die rond 1946 moet zijn uitgekomen, kan ik weinig informatie vinden. Weet iemand misschien wanneer deze uitgave is verschenen, om welke druk het gaat en wie de omslag getekend heeft?

De boeken van Ina Boudier Bakker zijn zeker de moeite waard. Ze zijn te leen bij de bibliotheek. Op internet zijn nog volop getuignissen te vinden ook van jonge mensen die haar werk nog steeds actueel vinden. Een groter compliment is nauwelijks denkbaar!

Nelia Gardner White (1896-1957)

2011-02-24T13:00:00.014+01:00

Nelia Gardner White was een succesvol en populair auteur. Ze was een van de vijf kinderen van een methodistische predikant. Thuis hadden ze het niet breed maar belangrijker was dat ze opgroeide in een warm nest waar plaats was voor vrienden, boeken en plezier. Van 1911 tot 1913 volgde ze colleges aan de Syracuse University Vijftig jaar later studeerde de Velvet Underground voorman Lou Reed aan dezelfde universiteit. De voormalige studenten ontvingen beiden de George Arents Pioneer medaille een jaarlijkse prijs waarmee afgestudeerde studenten worden geëerd die uitblinken op hun terrein, zij in 1949 en Lou in 2007. In het jaar erna won Nelia 8.000 dollar met de Westminster Press Fiction Contest met haar roman “No trumpet before him”. Na haar universitaire studie bezocht ze de Emma Willard Kindergarten School en werd kleuterleidster. Ze trouwde met een advocaat en het gezin kreeg twee kinderen.
Ze begon haar schrijfcarrière met het schrijven van verhalen voor kleuters en via verhalen voor de oudere jeugd legde ze zich toe op het schrijven romans. Ze schreef honderden verhalen en novellen die veelal in tijdschriften verschenen. In 1954 publiceerde de Nieuwe Leidsche Courant haar boek : "Voor hem geen bazuinen" in feuilleton.
Twee speelfilms zijn gebaseerd op een verhaal en een roman van haar: in 1946 Sentimental Journey en in 1958 The Gift of Love met in de hoofdrol Lauren Bacall. Het gelijknamige boek van de laatste film wordt door critici geprezen omdat het boek krachtig en realistisch is met zelfs verontrustende elementen. Dat kan van de overige boeken van White niet worden gezegd, ze waren een tikkeltje aan de brave kant en voorspelbaar. Dat past bij het beeld dat een buurtgenoot van haar gaf, "een leuke vrouw maar wel wat lang van stof". Maar de ‘ervaren groep van vooral lezeressen’ deerde dit niet en wisten raad met haar boeken. Haar boeken werd in vele talen vertaald en in het Nederlands verschenen 11 boeken in vertaling. In de samenwerkingscollectie van de Overijsselse bibliotheken zijn nog 2 boeken van haar aanwezig. In 1957 stierf ze op 62-jarige leeftijd en in de krant werd slechts een enkele zin aan haar gewijd.

Van Nelia Gardner White zijn nauwelijks afbeeldingen te vinden op internet. De hier gepubliceerde foto (voor vergroting op foto klikken) is van Leja Gorska, een gevierd en professioneel fotograaf die woonde en werkte in New York.
Voor foto's van Nelia Gardner White of meer informatie over de fotografe Leja Gorska houden we ons aanbevolen.

Help mee!

2011-02-16T20:53:00.101+01:00

Ditmaal geen vergeten boek maar een vergeten thema. Het is opvallend dat een flink aantal Vlaamse schrijvers van beroep bibliothecaris is geweest. Is hier sprake van toeval? Of was het bewuste keuze en bood de baan van bibliothecaris door velen beschouwd als een baantje in de luwte misschien geen gelegenheid tot het schrijven dan ieder geval tot lezen. Een beetje bibliothecaris kan toch over een middelgrote collectie van pakweg 100.000 boeken al gauw zeggen: “Ja zeker mevrouw, ik heb ze allemaal gelezen”. Aan de Vlaamse bibliothecaris/schrijver is een aparte post gewijd.

De combinatie van bibliothecaris/schrijver is in Nederland niet onbekend. En soms word je door omstandigheden van het een het ander. Dit overkwam de onderwijzer Jan Nowee in de jaren '30 van de vorige eeuw die in zijn vrije tijd bibliothecaris in een buurtbibliotheek was. Zijn jonge lezers vroegen verrassend vaak naar westerns of cowboy boeken. Maar er was nauwelijks aanbod op de Nederlandse markt. Nowee maakte van de nood een deugd door zelf cowboyboeken te gaan schrijven en met enorm veel succes want uiteindelijk verschenen er van Arendsoog en Witte Veder meer dan vijftig boeken.

Van Jos Anthierens is het citaat: "Een bibliothecaris is een boekhouder". Dit verklaart de voorliefde van de bibliothecaris voor lijstjes en het willen inventariseren. In deze post brengen we een overzicht bij elkaar van schrijvers die ook bibliothecaris zijn geweest. Als je deze post kunt verrijken met een naam of een stukje tekst van iemand die deel uitmaakt van het gilde van schrijvers/bibliothecarissen dan is dit bijzonder welkom. De spelregels zijn eenvoudig, het gaat om schrijvers/bibliothecarissen uit de hele wereld die actief zijn geweest in letterkunde en die bellettrische uitgaven hebben laten verschijnen zoals dichtbundels, toneelwerken, novellen, romans enz. en die in het bibliotheekvak werkzaam zijn geweest als directeur, bibliothecaris, medewerker of...

Maanden na het verschijnen van deze post, ontving ik een reactie van Hans Krol [HK], die ooit directeur was van de bibliotheek Heemstede en letterlijk alles verzamelt wat met bibliotheken te maken heeft en of dat al niet genoeg is, er ook nog eens heel veel over weet. Hij liet weten dat hij al vier decennia wereldwijd documentatie verzamelt over zo'n 2.000 prominente personen (staatslieden, letterkundigen, natuurwetenschappers, beeldend kunstenaars, componisten, pausen etc.) die tevens enige tijd in dienst waren van een bibliotheek of archiefinstelling. Van Hans ontving ik ook de ansichtkaart van een gehurkte Maarten Biesheuvel voor de catalogusbakken in het Vredespaleis geschilderd door Charlotte Mutsaers.

Overzicht van Nederlandse schrijvers/bibliothecarissen:

Gerrit Achterberg (1905-1962) wordt gezien als een van de grootste Nederlandse dichters van de 20e eeuw. In Utrecht waar hij op kamers woonde, vermoordde hij zijn 40-jarige hospita en verwondde hij haar dochter Beppie. Hij werd opgesloten in het Rijkasyls voor Psychopathen ‘Veldzicht’ in Balkbrug (gemeente Avereest) waar hij van 1938 (tot 1941) werd belast met het beheer van de bibliotheek. [HK]

Aegidius Albertinus (1560-1620). Schrijver/vertaler die in Deventer is geboren die o.a. de Spaanse schelmenroman in Duitsland introduceerde en de auteur is van de schelmenroman Der Landstörtzer Gusman von Alfarache oder Picaro genannt. Van 1601-1606 is hij in dienst als bibliothecaris aan het hof van Maximiliaan I, keurvorst van Beieren in München. [HK]

Arnoldus Arlenius Peraxylus (1510-1582) (geb. als Arnout van Eyndhouts), humanist, dichter, corrector en wijsgeer, was vanaf 1538 tot 1546 bibliothecaris van de Spaanse ambassadeur Diego Hurtado de Mendoza in Italië (Rome en Venetië). Hij ontdekte nieuwe teksten in o.a. Frankfurt en Florence en liet oude documenten vertalen. Van Eyndhouts catalogiseerde de Griekse manuscripten van Mendoza’s aanzienlijke boekerij. [HK]

Adriaan Beelo (1798-1878), dichter, was onderbibliothecaris bij de Koninklijke Bibliotheek van 1824-1828. Hij schreef blijspelen en gedichten. [HK]

Ger Beukenkamp (1946). Toneel- en scenarioschrijver. Werkte omstreeks 1980 een aantal jaren als magazijnmedewerker bij de Stadsbibliotheek Haarlem. In later tijd heeft hij daar nog enkele jaren enkel op zaterdag gewerkt. [HK]

Maarten Biesheuvel (1939) studeerde rechten in Leiden en debuteerde in 1972 met de bundel In de bovenkooi waarmee hij direct naam maakte. Hij wordt geroemd als verhalenverteller om zijn absurditeit, humor, fantasie, surrealistische kijk en zijn openheid over zijn psychiatrisch verleden. Samen met zijn vrouw Eva volgde hij begin jaren '70 de post-doctorale studie Bibliotheekwetenschap en werd later bibliothecaris in het Vredespaleis te Den Haag. Hij ontving in 2007 de PC Hooftprijs.

Willem Bilderijk (1756-1831) was van 1815-1817 bibliothecaris van het Koninklijk Instituut van Wetenschappen, Letteren en Schoone Kunsten [= huidige Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen], een sinecure. Dat gold eerder toen hij, januari 1807, door koning Lodewijk Napoleon werd benoemd als functionaris bij de het jaar daarvoor opgerichte Koninklijke Bibliotheek, een voortzetting van de in 1798 gestichte Nationale Bibliotheek. Als bibliothecaris – vrij zeker ook van de particuliere bibliotheek van Lodewijk Napoleon stelde Bilderdijk een onderzoek in naar de privéboekerij van mr. Joost Romswinckel te Leiden, die uiteindelijk voor 50.000 gulden is aangekocht voor de nieuwe K.B. Bilderdijk klaagde al spoedig steen en been, want hij kon de nare boekenlucht niet verdragen en gaf in brieven toe dat hij niet deugde voor bibliotheekwerk. Nog voor het eind van dat jaar is hij door de koning “van zijn drukkenden last bevrijd.” [HK]

Jelle Hendrik Brouwer (1900-1981). Dichter en o.a. hoogleraar Friese taal- en letterkunde en Gotisch te Groningen. Was van 1921 tot 1941 als bibliotheekambtenaar verbonden aan de Provinciale Bibliotheek van Friesland en (klassieke) Bumabibliotheek te Leeuwarden. In 1979 kreeg hij de Ossianprijs uitgereikt voor zijn verdiensten voor het versterken en het behouden van de Friese taal. [HK]

Cees Buddingh' (1918-1985). Als jongeman leek hem de hele dag tussen boeken in een bibliotheek werken en in 1940 droomde hij zelfs van een toekomstige baan als leeszaaldirecteur. Aan F.Auwera vertelde Buddingh: “Na een goed half jaartje gingen al die in bruin papier gekafte ruggen zo benauwen, dat ik de leeszaal weer ontvluchtte en pogingen deed om, o.a. samen met Max Dendermonde, een ‘echte schrijver’ te worden. Later zou de schrijver-dichter een sonnet schrijven, waarvan de eerste en laatste [actuele] strofe luiden:
“’t Kan Dordt zomin zonder haar leeszaal denken
Als zonder Grote Kerk, als z’er geen had
Dan moest de burgerij haar er een schenken
En koesteren als een vrek zijn gouden schat.
(…)
Een leeg fabrieksterrein vult men wel weer gauw,
Maar ’n stad die de cultuur verwaarloost is een
Stad die niet waard is langer mee te tellen.”
[HK]

Jacob Cats (1577-1660), dichter en diplomaat (raadpensionaris). Al voor 1571, toen de stad Dordrecht mr. Pieter Aertsz als bibliothecaris aanstelde beschikte Dordrecht over ten minste drie librijen. Na 1616 zijn de stadsboeken ondergebracht in tot bibliotheek ingerichte Marienbornklooster. Het beheer was een erebaan, voorbehouden aan de pensionaris der stad, bijgestaan door een predikant en leraren der Latijnse School.
In 1626 is Jacob Cats tot beheerder benoemd, formeel tot 1636 Hij wist een budget van 200 gulden per jaar voor de aankoop van nieuwe boeken wist te verwerven. Mede door zijn toedoen en van predikant-stadsbibliothecaris ds. Balthasar Lydius, na 1629 van ds. Johannes Buytendijk, groeide het boekenbezit gestaag.
[Voor informatie, zie: ‘Gedrukt in Dordrecht; vier eeuwen boek en prent’, 1976., hoofdstuk: Het boek in de bibliotheek: de Stadsbibliotheek, p. 29-32]. [HK]

Dirk Coster (1887-1956), letterkundige. Hij kwam als veertienjarige jongen op het kantoor van de Gist- en Spiritusfabriek In Delft. Spoedig werd hij – tot 1904 - bibliothecaris van directeur J.V. van Marken. [HK]

Maria Dermoût (1888-1962) was een Nederlans-Indische schrijfster die op late leeftijd in 1951 debuteerde met de roman ‘Nog pas gisteren’. Haar bekendste werk is ‘De tienduizend dingen’. Vanaf 1919 werkte ze een aantal jaren als bibliothecaresse in de bibliotheek van Semarang, die toentertijd meer dan tienduizend boeken in zijn bezit had. [HK]

Janus Dousa sr. (1545-1604), Jan van der Does. Humanist, dichter, filoloog, geschiedschrijver. Was van 1585 tot 1593 de eerste bibliothecaris van de Universiteit van Leiden. Toen hij in 1593 naar Den Haag vertrok om zijn functie in de Hoge Raad te aanvaarden, legde hij het ambt van bibliothecaris neer en is hij opgevolgd door zijn oudste zoon Janus Dousa jr. (1571-1596), verdienstelijk Neolatijns dichter, die op jonge leeftijd, slechts 25 jaar oud, in Leiden kwam te overlijden. Omdat zoals senaat en rector meenden: “niemant bequaemer hebben bevonden…aengesien zijn groote geschicktheyt ende ervarentheyt in allerhande saecken ende scientien tot het voorsz. ampt van bibliothecaris dienende ende nootwendich wesende.” [HK]

Nico Dijkshoorn (1960) is dichter, schrijver, muzikant en internetcolumnist, en behoeft nauwelijks introductie door zijn optredens als dichter-commentator in de Wereld draait door. Als stukjes schrijver op blogs als Retecool en GeenStijl brak hij korte door. Zijn eerste baan begon hij in de bibliotheek Amstelveen waar hij 15 jaar in allerlei functies gewerkt heeft.

Jos Erdkamp (1958) is een Limburgse auteur van historische, familie- en streekromans. In het dagelijks leven is Erdkamp adviseur/bibliothecaris bij het Bibliotheekhuis Limburg de ondersteuningsorganisatie voor Limburgse bibliotheken. Zijn 4 gepubliceerde romans vertonen een sterke verbondenheid hebben met de Limburgse cultuur en het Limburgse land.

Jacob Geel (1789-1862), letterkundige, filoloog en hoogleraar. Was van 1822 tot 1833 op advies van D.J.van Lennep onderbibliothecaris van de Universiteit in Leiden en als opvolger van J. van Voorst van 1833 tot 1858 eerste bibliothecaris. [HK]

Pieter van Godewijck (1593-1660), Neolatijns en Nederduits dichter, bibliothecaris van de stadsbibliotheek Dordrecht. In 1619 benoemd tot preceptor van de Latijnse School, na 1636 tot zijn overlijden opzichter van de stadsboekerij in het Marienbornerklooster. Op last van Jacob de Witt stelde hij in 1640 de eerste geschreven catalogus samen, die toenmaals 1.021 publicaties telde. Een openbaar karakter verkreeg de bibliotheek pas in 1681. [HK]

Jan Hendrik de Groot (1901- 1990), dichter.
Van 1937 tot 1948 als assistent werkzaam bij de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen in Amsterdam. [HK]

Janus Gruterus (1560-1627), Jan de Gruytere. Klassiek filoloog en dichter. In 1602 benoemd tot bibliothecaris van de Bibliotheca Palatina in Heidelberg, die hij in twee decennia uitbouwde tot een unieke verzameling boeken en handschriften. Na de inname van Heidelberg door Johan van Tilly werd Gruterus verbannen. Sinds 1623 maakt de toenmaals beroemde Paltsbibliotheek deel uit van de Bibliotheca Vaticana in Rome. [HK]

Nicolaas Heinsius (1620-1681), Neolatijns dichter en filoloog. Hij was een zoon van Daniel Heinsius, bibliothecaris van de Universiteit in Leiden. Na de Nederlandse filoloog Issac Vossius was Nicolaas Heinsius vanaf circa 1650 enkele jaren in dienst als bibliothecaris van koningin Christina van Zweden in Stockholm en schafte hij talrijke handschriften vooral uit Italië aan voor de koninklijke bibliotheek. Dr.F.F.Blok wijdde een uitvoerige monografie aan:
‘Nicolaas Heinsius in dienst van Christina van Zweden’. Delft, 1949. [HK]

Sake Helder (1925-1983) dichter. Van 1955 tot 1960 als bibliotheekmedewerker verbonden aan de Technische Hogeschool Delft. Vervolgens tot zijn overlijden directeur van de openbare bibliotheek Haarlemmermeer. [HK]

Willem Sjoerd Huberts (1953), debuteerde als dichter in 1976 met de bundel 'Gebit zonder tanden'. Na werkzaam te zijn geweest als literair onderzoeker werd hij in 2000 directeur van de bibliotheek Nijmegen. Huberts is eigenzinnig en kwam zowel in de literaire als in de bibliotheekwereld in conflict met vele personen.

Wilhelmus Jacobus Arnoldus de Witt Huberts (1829-1909) auteur van o.a. novellen, schetsen en levensberichten. In 1860 benoemd tot gemeentebibliothecaris en –archivaris van Zutphen. Van 1867 tot 1874 bekleedde hij naast zijn functie als directeur van de H.B.S. in Zwolle eveneens de betrekking van gemeentearchivaris aldaar. [HK]

Franciscus Junius (1589-1677), bijgenaamd de Jongere. Nederlands filoloog en dichter. In 1620 benoemd als bibliothecaris bij Thomas Howard, graaf van Arundel in Oxford, tot circa. 1640. Anthonie van Dijck vervaardigde omstreeks 1639 een schilderij met de graaf en gravin van Arundel met hun bibliothecaris Franciscus Junius rond een wereldbol. Zijn handschriften liet hij aan de Bodleian Library te Oxford. [HK]

Frans Kellendonk (1951-1990) was een Nederlands schrijver en vertaler. Met zijn debuut ‘Bouwval’ maakte hij direct naam. Kort daarop werd hij hoofdredacteur van het literaire tijdschrift Revisor. ‘Mystiek lichaam’ wordt door velen als zijn beste roman gezien. Begin jaren ’80 werkte Kellendonk in de universiteitsbibliotheek Leiden. Over deze periode gaat de sleutelroman: ‘Letter en geest: een spookverhaal’ waarbij ex-collega’s duidelijk herkenbaar zijn neergezet.

Mathias Kemp (1894-1964). Dichter [broer van Pierre Kemp]. Van 1914 – 1920 bibliothecaris van een katholieke bibliotheek.
Op 7 augustus 1916 werd de Roomsch Katholieke Openbare Leeszaal en Bibliotheek te Maastricht opgericht, in samenwerking met de toen als bestaande Pius-bibliotheek. In november 1917 had de officiële opening plaats en als eerste directeur werd op een weekloon van ƒ 10,- Mathias Kemp aangesteld. Bij de verhuizing van de Kapoenstraat 8 naar de Leo-stichting in de Bredestraat nam Kemp ontslag als directeur van de Leeszaal om zich tot 1920 geheel aan de Pius-bibliotheek te wijden, die zich voortaan enkel wijdde aan de uitlening van romans en ontspanningsboeken. [HK]

Jan Kooistra (1938-1992) dichter. Na zijn schooljaren kwam hij als administratief medewerker in dienst van de penitentiaire inrichting Dr.S. van Mesdagkliniek te Groningen, in welke functie hij tevens de gevangenisbibliotheek beheerde – tot zijn benoeming als ambtenaar in de gemeente Leek. [HK]

Marie Koopmans (1888-1979) geboren als dochter van een invloedrijk ondernemer, woonde ze tot 1920 in Tubbergen. In Laren was ze enige tijd directrice van een katholieke bibliotheek. Ze schreef streekromans in het Twents en romans in het Nederlands. Ze was een groot kenner van het Twentse volksleven en de Twentse taal en publiceerde daarover in diverse tijdschriften en kranten artikelen. In al haar werken getuigt ze van het katholieke leven.

David Jacob van Lennep (1774-1853) classicus, letterkundige, hoogleraar. Van 1817 tot 1851 bibliothecaris van de Koninklijke Academie van Wetenschappen en van 1820 tot 1838 bibliothecaris van de Stedelijke Bibliotheek (Athenaeum Illustre) in Amsterdam. [HK]

Gerrit van Lennep (1774-1834) schrijver en dichter. Onder koning Lodewijk Napoleon als onderbibliothecaris bij de Koninklijke Bibliotheek benoemd. Het personeelsbestand omvatte 6 personen van wie C.S.Flament hoofdbibliothecaris was en per kwartaal ƒ 125,- verdiende. G. van Lennep verdiende als ‘premier sous bibliothécaire’ ƒ 100,- per trimester.
In 1810 is hij tot rechter van instructie in Almelo benoemd. [HK]

Marja pseudoniem van Arend Theodoor Mooij (1917-1964) dichter.
In 1948 aangenomen als sociaal ambtenaar bij de Huizen van Bewaring. Zijn belangrijkste opdracht was het inrichten van ongeveer vijftig gevangenisbibliotheken. Al in 1950 ontving hij een nieuwe baan als directeur van het Haagse consultatiebureau voor alcoholisme. Uit een artikel voor ‘Het Vaderland’ in februari ‘Het boek in de bajes’ blijkt dat Marja aan de gevangenisbibliotheek een heilzame werking toekent en blikt hij terug op zijn kortstondige periode als gevangenisbibliothecaris. [HK]

Jaap Meijer (1912-1993) (literair) historicus, tevens dichter onder pseudoniem Saul van Messel. Hij was van 1947 tot 1952 bibliothecaris van de bibliotheek van het Portugees-Israëlitische Seminarium Ets Haim in Amsterdam. Zijn werkzaamheden zijn beschreven in de dubbelbiografie van Evelien Gans: Jaap en Ischa Meijer; een joodse geschiedenis 1912-1956. Amsterdam, 2008. [HK]

Jan Nowee (1901-1958) kinderboekenschrijver. Was schoolhoofd van de Paulusschool in Den Haag. Eind jaren dertig werkte hij als vrijwilliger bij de r.k. Vincentius-leesbibliotheek.
Daar vroegen jongens om indianen- en cowboyboeken. Omdat deze buiten Karl May vrijwel niet aanwezig waren begon hij deze zelf te schrijven, zoals de populaire Arendsoog-boeken, welke reeks later is voortgezet door zijn zoon Paul Nowee (1935-1993). In 1944 diende Jan Nowee zijn ontslag in als tweede bibliothecaris en is hij opgevolgd door de heer Smit bij het filiaal Rustenburg aan de Escamplaan.
[Bron: Een kort historisch overzicht van 143 jaar liefdewerk leesbibliotheken onder bestuur van de Vincentiusvereniging ’s-Gravenhage, 1966, blz. 56]. [HK]

Johannes Hendricus van der Palm (1763-1840) letterkundige, predikant hoogleraar. In 1789 (tot 1796) aangesteld als secretaris-bibliothecaris bij mr. J.A.van de Perre in Middelburg. [HK]

Karel van het Reve (1921-1999) slavist, hoogleraar en schrijver [broer van Gerard van het Reve]. Hij was van 1948 tot 1957 bibliothecaris op het Rusland Instituut van de Universiteit van Amsterdam. [HK]

Jacobus Revius (1586-1658) eigenlijk Jacob Reefsen geheten. Dichter, predikant en historicus. In 1618 door het stadsbestuur benoemd “om opsicht op die Bibliothecq in den Fraterhuyze alhier te hebben.” Tijdens zijn bibliothecariaat kreeg de stadsbibliotheek in 1630 tevens de functie van atheneumbibliotheek. Revius vervulde zijn bibliotheektaken tot 1641 toen hij naar Leiden vertrok. [HK]

Annie M.G. Schmidt (1911-1995) groeide op als dochter van een dominee in Kapelle. Ze werkte aanvankelijk als bibliothecaris in Amsterdam en Vlissingen. Na de WO II werkte ze bij het Parool. Als schrijfster van verzen, liedjes, boeken, toneelstukken, musicals en radio- en televisiedrama had ze een ongekend succes en heeft ze een onuitwisbare indruk gemaakt op de naoorlogse generaties.

Doeke Sijens (1955), redacteur van het Friese letterkundige tijdschrift Trotwear debuteerde in 1998 met zijn verhalenbundel 'Nei it lân fan palmerûzjen'. Sijens is schrijver van verhalen, essays en biografiën ondermeer van Rein Brolsma en een schets van Josef Cohen. Met Coen Peppelenbos schreef hij twee romans. Doeke is werkzaam in de bibliotheek Groningen.

Wilfred Smit (1933-1972) dichter en slavist. Vanaf oktober 1965 tot 1969 als bibliothecaris, o.a. belast met titelbeschrijving, werkzaam bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam.

Antoon Thiry (1888-1954) romanschrijver. Ofschoon Vlaams letterkundige, geboren in Leuven en overleden te Antwerpen, hier toch vermeld omdat hij als bibliothecaris werkte in Nederland. Als activist binnen de Vlaamse beweging verliet hij na de Duitse capitulatie in 1918 met Felix Timmermans het stadje Lier om in Nederland asiel aan te vragen. Op 16 juni 1921 trad hij in dienst van de zopas opgerichte openbare bibliotheek te Tiel. Daar brengt hij de bibliotheek aan de St.Agnietenstraat tot bloei. Eind 1930 kondigde hij tot spijt van het bibliotheekbestuur zijn ontslag aan om na amnestie te hebben verkregen naar Vlaanderen terug te keren.

Willem de Vreese
[Een andere Vlaming, geleerde en bibliothecaris, die in 1918 naar Nederland uitweek was professor Willem de Vreese (1869-1938), die sinds 1912 hoofdbibliothecaris was van de UB-Gent. In België werd hij op beschuldiging van hoogverraad ter dood veroordeeld. Van 1919 tot 1934 werkte hij als directeur van de gemeentebibliotheek Rotterdam, die een rijke Erasmus-collectie vooral aan hem te danken heeft. De Vreese, expert op de gebieden van Middelnederlandse handschriften en incunabelen, was samensteller van het documentatie-apparaat ‘Bibliotheca Neerlandica Manuscripta’ dat zich tegenwoordig in de UB van Leiden bevindt]. [HK]

Arnold Weremeus Buning (1846-1933) letterkundige. In 1877 benoemd tor directeur van de modelkamer van Marine en bibliothecaris bij het departement van Marine te Den Haag. Tot 1883, in welke periode hij met zijn gezondheid tobde en zich vooral aan zijn letterkundig werk wijdde. [HK]

Berend Wineke (geboren 1935). Dichter en prozaschrijver. Was begin jaren 70 van de vorige eeuw directeur van de openbare bibliotheek Hilversum, in welke periode hij vanwege zijn drastisch saneringsbeleid in aanvaring kwam met de Hilversum woonachtige uitgever-publicist Martin Ros. [HK]

Kees Winkler (1927-2004) dichter. Hij studeerde medicijnen. Kort voor zijn artsexamen kwam hij in een schizoïde psychose terecht. Op voorspraak van zijn hoogleraar kreeg jij een functie als bibliothecaris op het Herseninstituut van Amsterdam en bleef daar in dienst tot zijn vut in 1987. Herinnerend aan zijn werk schreef hij aan het eind van zijn leven het volgende vers:
TOEKOMSTBEELD
De vergrijsde bibliothecaris
liet zijn blik weiden langs de planken
en hij pakte er een boekje uit
wat hij zelf geschreven had.

Hoofdschuddend om zijn overmoed van vroeger
herkende hij zichzelf als een vergeten dichter
en hij wist dat dichters vergeten worden
als hun werk niet best is.

Maar om in de herfst van zijn leven
te erkennen dat hij gefaald had
dat was teveel voor de grijze man
en hij zette het boek weer terug’.

Gerard Zerbolt van Zutphen (1367-1398) schrijver van spirituele
geschriften.
Pleitte in zijn traktaat ‘Over Dietse boeken en gebeden in de volkstaal’ (1398) voor de Bijbel in de landstaal. Hij was lid van de Broeders van het Gemene Leven in het gevolg van Geert Groote en werkte na 1384 als bibliothecaris en kopiist in het Heer-Florenshuis van Floris Radewijns in Deventer. Overleed pas 31 jaar oud in Windesheim, vermoedelijk ten gevolge van een plotselinge pestaanval. In 1936 verscheen een uitvoerige publicatie van dr.J.van Rooij, O.Carm.: Gerard Zerbolt van Zutphen. Leven en geschriften. [HK]

Jan Emiel Daele (1942-1978)

2011-02-14T14:09:00.007+01:00

Op Valentijnsdag 1978 schoot schrijver Jan Emiel Daele, 35 jaar oud, zijn slapende vrouw Digne van Cappellen met vijf kogels dood. Vervolgens sloeg hij aan de hand aan zichzelf. Zijn drijfveer was jaloezie. Uit brieven bleek dat hij al langer zelfmoord overwoog en dat hij zijn vrouw verdacht een verhouding te hebben met een vriend.
De Gentse Jan Emiel behoorde tot de angry young man in de jaren ’60 van de Vlaams literaire wereld. Hij schreef erotische en avant-gardistische boeken en gaf eenmanstijdschriften waar hij zelf de stuwende kracht van was. Met het tijdschrift daele (met kleine letter geschreven in navolging van zijn vriend Julien Weverberg) kwam het in 1967 tot een heuse rel. In een stukje getiteld ‘Penisgroet’ stelde Daele’s vriend en schrijver Herman J. Claeys voor om het elkaar ‘de hand schudden’ te vervangen door elkaar in het kruis te grijpen. Een puberale gedachte die waarschijnlijk onopgemerkt zou zijn gebleven als niet op een vroege morgen vier rechercheurs zijn huis binnenvielen en alles rondom het tijdschrift in beslag namen. Dat paste in het straatje van Jan Emiel van Daele en er wordt gesuggereerd dat hij zelf de hand hierin had door een anonieme klacht in te dienen. In de schrijverswereld nam men afstand van de inhoud maar was men vrij eensluidend dat dit publiceren viel onder het recht op vrije meningsuiting.
Jan Emiel van Daele is begraven op een van de mooiste kerkhoven in Europa het Campo Santo in Gent genoemd naar het gelijknamige kerkhof in Rome. De begraafplaats ligt bij een heuvel waar Sint Amandus zou hebben gepredikt. Op deze laatste rustplaats ligt Jan Emiel naast vele bekende personen uit het Vlaamse leven.
Een aantal boeken van Jan Emiel van Daele in de Overijsselcatalogus voorhanden en kan door lezers van Overijsselse bibliotheken worden aangevraagd.

Gerard Walschap (1898-1989)

2011-02-10T23:51:00.017+01:00

In 1948 publiceerde Gerard Walschap een roman over de Tweede Wereldoorlog onder de veelzeggende titel ‘Zwart en Wit’. Het is een roman over tegenstellingen – Vlaamse nationalisme, patriottisme, Duitsgezindheid – waarbij de kleine man een speelbal is van de hogere politieke machten en zo goed en kwaad als mogelijk, probeert te kiezen uit idealisme of uit pragmatisme om het vege lijf te redden of te profiteren ten koste van alles. Hoe moeilijk kan zo’n keuze dan zijn omdat de afloop van de winnaar nog niet bekend is.

Deze roman riep veel commotie op en een aantal recensenten uitte de bitterste verwijten aan het adres van Walschap. Deze was hierdoor geraakt maar ook weerbaar. Daarom ditmaal aandacht voor een boek dat niet vergeten mag worden: Gerard Walschaps Zwart en wit. In de eerste brief schreef, in een uiterst verzorgd en regelmatig handschrift, Walschap zijn uitgever. Op dat moment was er nog geen literaire kritiek verschenen en was het juist Walschap die kritisch was, al was het dan over een ongelukkige corrector die in zijn ogen een onvergeeflijke fout had gemaakt en als straf verdiende iedere dag in het hiernamaals een half uur in de onmiddellijke nabijheid van Heinrich Himmler te verkeren.

Beste heer van Kampen, 9 Nov. 48

Gisteren en vanmorgen Zwart en Wit ontvangen en gelezen. De uitgave zelf is een juweel, misschien wel de mooiste die ge tot nu toe van mijn werk gemaakt hebt. Mijn indruk was en is nog: welja, dat kan niet anders uitgegeven worden. Dat vind ik er de grote verdienste van. Er is niets gezochts aan, alles is redelijk en noodzakelijk. Een enkele opmerking heb ik bij mezelf gemaakt : het boek is te duur. Zoveel tekst en zoveel bladzijden zouden gemakkelijk van dubbele dikte kunnen zijn en ik denk dat de lezers zijn zoals ik : de dikken zijn sympathieker dan de mageren.
Ik heb nog een ander en dit zeer zwaar bezwaar : op twee plaatsen staat een regel dubbel gedrukt. Dat is zeker de schuld van de drukker. Ik heb vroeger reeds ondervonden dat bij Mevrouw Batta een correctie aangebracht op het eerste en daarna nog op de tweede proef, niet uitgevoerd werd. Ik vind dat zeer erg. Die fouten liggen mij op de maag en gaan er niet af. Ik voel mij als iemand die in rok verschijnt met een halve pot saus op zijn borst.
Dan is er nog iets dat ik zeer hoog opneem en dat zeker van uw corrector komt. In het eerste hoofdstuk, lang gesprek met Van Roey, slaat deze man hard met de vuist op tafel en daarna slaat de Westminster twaalf slagen, dus, heb ik geschreven, dertien slagen. De corrector heeft uitgerekend dat een Westminster te middernacht slechts twaalf slagen geeft en hij heeft mijn optelling verbeterd als volgt : “De Westminster sloeg middernacht, dus twaalf slagen”. Hier nu verlies ik niet alleen het effectje dat het die middernacht voor die lui daar 13 keren sloeg, maar ik sta ook nog te pronk als een idioot die meent zijn lezers te moeten aan het verstand brengen dat een Westminster te middernacht twaalf keren slaat.
Zeg aub. met mijn complimenten aan uw corrector, wie hij of zij ook moge zijn, dat vermits de menselijk gerechtigheid mij tegenover hun machteloos maakt, ik van nu af elke dag bid opdat hij in het hiernamaals gedurende een half [uur] alleen in een kamer met Heinrich Himmler moge opgesloten worden. En dat meen ik.
Maar het is een mooie uitgave en nu gij er in geslaagd zijt de Jezuïeten er propaganda te doen voor maken, iets dat mij met groot jolijt vervuld terwijl de vlaamse linie het juist heeft over de “De loge en de literatuur” en de literatuur van de renegaten, nu is het succes verzekerd.

Uw toegenegen Gerard Walschap

De kritiek die Walschap kreeg van Victor Vriesland en Johan van der Woude maakte hem juist bijzonder strijdbaar. Dit verwoordde hij in de navolgende aan zijn uitgever.

Geachte heer van Kampen 18-1-49

De omstandigheden hebben mij gedwongen de lumineuze inval te hebben U te vragen voor de publicatie van mijn antwoord te zorgen. Zonder uw werkelijk grote ijver zou ik in Vrij Nederland geen enkele kans meer hebben en nu verwacht ik toch dat zij, met zoveel vuur van u aan de schenen, toch zullen bezwijken. Ik weet niet of gij mij op dat stuk kent , maar ik ben gereed om voor de in mijn ogen werkelijk belangrijke dingen waar het om gaat, te vechten tot het einde, tegen zovelen als er opkomen, zolang als ze willen en wat het mij ook moge kosten . En ze zullen ’t een en ’t ander te horen krijgen.
Het artikel van Vic van Vriesland dat ik deze morgen ontving, is wat anders. Op literaire kritiek antwoord ik nooit, dat is een vast princiep. Maar hij zegt in het openbaar zijn vriendschap op en dat moet ik in het openbaar beantwoorden. Ik zal het op een geheel andere toon dan voor Van Der Woude doen, was uit het hart, en een kopij zenden aan Elsevier en een aan U. ik denk dat gij daar niet zult moeten aandringen.
Waarvoor hebben al die dapperen Hitler dan laten verslaan door de Angelsaksers? Eenvoudig om met andere mensen te doen wat hij met hen deed en een nieuwe kaste van Herren te vormen? Het zal niet waar zijn. Maar enfin, ik ga niet tegen U beginnen, maar mijn krachten sparen voor de Kesselschlachten die op komst zijn. Me Batta schrijft vanmorgen dat zij 2000 ex bij drukt en vraagt mij de fouten te verbeteren. Dat zal ik doen met de stille wens dat het U en haar mogelijk zij wat dikker papier te bezigen. Mijn vrouw zegt dat zij nog 5 ex. Zwart en Wit verwacht. We hebben er tot nu toe twintig gekregen, die natuurlijk nog gemakkelijker weggaan dan ex. in de boekhandel.

Hartelijke groeten,

Gerard Walschap

Nieuwsgierig naar het werk van Walschap? De Overijsselse bibliotheken kunnen in deze behoefte voorzien. Maak er gebruik van, het is de moeite waard.

Vieze Pieter

2011-02-07T23:38:00.007+01:00

Pieter Boddaert junior (1766-1805) werd ook wel de vieze Boddaert genoemd om hem te onderscheiden van zijn grootvader (1694-1760). Beiden waren advocaat en dichter maar daar houdt de gelijkenis dan ook mee op. De grootvader verkeerde in de hoogste kringen, was gerespecteerd en schreef stichtelijke verzen. Junior bezocht kroeg en bordeel, zat een jaar na zijn rechtenstudie in de gevangenis, niet als advocaat maar als bajesklant en schreef ontuchtige verzen. Na het Utrechtse spinhuis vertrok hij naar Amsterdam waar hij wijntje en Trijntje weer omarmde. Waar hij ook kwam, hij dichtte voor de vuist weg en zorgde dat hij op deze wijze in een karig onderhoud voorzag. Zijn gedichten zijn schalks, ondeugend, met een spottende ondertoon maar altijd gericht op dat ene doel. Boddaert kwam ongelukkig aan zijn eind. In beschonken staat botste hij tegen een lantaarnpaal, viel op het ijs van de gracht, brak zijn been en sprak de omstanders en de opgetrommelde chirurgijn in montere stijl al rijmend toe. Enige dagen later ging hij toch heen en liet ons een mooi oeuvre na. Iets meer dan tien dagen na zijn dood werd in een advertentie van de Amsterdamsche Courant al opgeroepen in te tekenen op 'De Nagelatene Poëtische en Prosaïsche Portefeuille' van Mr. Pieter Boddaert. Tot diep in de 19e eeuw werd er geadverteerd voor deze bundel getuige de advertentie van het Amsterdamsch Handels- en Effectenblad uit 1861 die voor het Victoriaanse tijdperk met een zekere vrijmoedigheid kopers probeert te trekken.
Dit boek is online te vinden in de super long tail 'Google books' want zo mag je deze hard disk van boeken wel noemen. Van 'Levensgeschiedenis van den vermaarden dichter Mr. P. Boddaert, benevens zĳne poëtische en prozaïsche portefeuille' is een exemplaar uit 1827 in het Stadsarchief- en Athenaeumbibliotheek ter inzage met onder meer het gedicht Aan de teedere kunne. In 2006 heeft Hans Heesen een keuze van zijn gedichten voorzien van een nawoord en deze bundel kan worden aangevraagd in de Overijsselcatalogus.

AAN
DE TEDERE KUNNE

Beminnelijke jufferschap!
Uw beeld is in de hoogste trap,
‘t Volmaakste ooit door natuur geschapen;
Nochtans, daar niets volkomen is,
Bleef in uw lieve beeltenis
Ook ergens nog een vakje gapen.
Hieraan, hoe kan het anders zijn?
Gevoelt gij menigwerf een pijn,
Die oog en aangezicht doet blaken.
O schonen! komt bij ons om baat;
Wij weten een bijzondre raad,
Om 't gapend vakje dicht te maken.

Jeanne Reyneke van Stuwe (1874-1951)

2011-02-02T00:05:00.013+01:00

"Heel en al vergeten is Jeanne Reyneke van Stuwe niet. Zij niet! Haar boeken wel, maar niet haar reputatie: die van een bourgeoise feeks, een hysterica." Met deze intrigerende zin opent Wim Zaal in de bundel ‘Nooit van gehoord’ een hoofdstuk over deze schrijfster.

Niet lang na Jeanne’s geboorte in het Indische Soerakarta verhuisde het niet onbemiddelde gezin van overste van Stuwe (de voornaam Reyneke werd in 1876 officieel aan de naam toegevoegd) naar Nederland. Het lot was hen niet gunstig gezind want het kapitaal verdiend met de suikercultures ging door een crisis bijna geheel verloren. Kort na deze klap overleed haar vader. Jeanne had een talent voor schrijven en dichten. Ze stuurde een enveloppe vol verzen naar Willem Kloos die liet pas na 4 maanden van zich horen in zeer genuanceerde termen. Er moeten andere zaken aan haar geweest zijn die meer indruk op hem maakte want een jaar later trouwde hij haar. Ze woonden vanaf 1900 decennia lang op de Regentesselaan 176 te Den Haag.

Grotere kaart weergeven
De dichter P.C. Boutens liet zich ooit wat kwaadaardig uit over het huwelijk door op te merken: “Die mevrouw Kloos heeft haar man behalve van zijn alcoholisme ook van zijn poëzie afgeholpen”. Al bij de start van haar huwelijk in 1900 zorgde Jeanne voor het leeuwendeel van het inkomen van de familie Kloos. Haar 16 jaar oudere man voorman van de Tachtigers had net een delirium en een verblijf in een gekkenhuis achter de rug . Zowel zijn werk als zijn inkomen stonden op een laag pitje.
Jeanne gedreven door een enorme werkdrift schreef tot 1912 gemiddeld 2 boeken per jaar en liet bij haar dood in 1951 een ongekend groot aantal schetsen, gedichten, romans, novellen en feuilletons na. Haar debuut getiteld ‘Hartstocht’ zorgde voor enige deining getuige de recensie in het Geïllustreerd Maandschrift Elsevier: “Hartstocht is, hoewel geschreven door een jong meisje, geen boek, dat een gewoon Nederlandsen echtpaar elkander zal voorlezen. Mejuffrouw Reijneke Stuwe heeft geteekend den modernen don Juan, die sexueel genot zoekt, daaraan is verslaafd en, eindelijk, ten onder gaat aan zijn satyriasis”.
Haar imago als romancière van de hartstocht was gevestigd en zij bleef bij het publiek hierom geëerd en omstreden. Van haar 12-delige cyclus ‘Zijden en keerzijden’ met veel autobiografische elementen verscheen in 12 jaar tijd ieder jaar een roman. Een deel van haar boeken speelt zich af in Indië en veel van de informatie moet zij geput hebben uit haar herinnering en overgeleverde verhalen binnen van de familie want voor zover bekend is zij nooit meer teruggekeerd naar Indië. Na de dood van haar man in 1938 was er minder druk om te schrijven. Slechts twee boeken schreef ze nog. Het tijdschrift De Nieuwe Gids dat zij jarenlang met haar man en zijn vriend Hein Boeken had geleid, verkocht ze aan de miljonair Alfred Haighton die met het fascisme sympathiseerde dat doorklonk in de bijdragen van het tijdschrift.

In haar familie was Jeanne niet de enige met literaire aspiraties. Haar jongere zuster Jacqueline publiceerde romans onder de naam Eline van Stuwe. In 1933 schreef Jo de Wit in Elsevier bij de roman “Symphonie en Jazz” onder meer de volgende kritiek: “Ik geloof dat de titel van dit boek mij een weinigje hindert. Het is een beetje een al te moderne, een al te opzettelijke titel. Het verhaal zelf heeft de goede eigenschappen van schrijfster's vorige romans: raakheid, vlotheid, en ook hier zijn de karakters vrij gaaf, de teekening van het milieu aardig, de gevoelens menschelijk en oprecht. Er wordt getracht een scheiding te trekken tusschen een moderne „Jasz-mensch", die voor zich zelf leeft en zijn begeerten najaagt, én de mensch in wien de „Symphonie" leeft: de mensch van vroeger, de niet geheel-moderne, die ook nog wel eens aan anderen denkt. Deze scheidslijn lijkt me veel te plomp en ietwat kunstmatig aangebracht — zijn de menschen werkelijk onverdeeld of het een, of het andere? Zelfs al zijn zij van een andere generatie?”
Beide zusters hebben de tand des tijds niet doorstaan en zijn nagenoeg vergeten. Wil je met hen kennismaken, ga dan naar de Overijsselcatalogus om boeken van of over hen te lenen want ze zijn de moeite waard.

Anna van Gogh-Kaulbach (1869-1960)

2011-01-30T15:09:00.017+01:00

Na KRO Detectives zapte ik nog langs wat zenders. Op het Duitse EinsPlus was in de vroege uurtjes nog een film te zien over een apensoort die ik niet kende. Het ging om de Gelada aap

in het Duits ook wel Blutbrustpavian genoemd. Ze leven in het Semien gebergte in Ethopie op een hoogte van 2200 tot 4000 meter en zijn de enige apensoort die gras eet. Een kudde van enige honderden apen trok langzaam voort over een hoogplateau soms lopend dan weer hurkend om graszoden uit de grond te trekken en in hun bek te steken. De mannetjes met hun opgezette kraag van lange blonde manen zagen er indrukwekkend uit. Op hun borst was een bloedrode driehoek naakte huid te zien. De mannetjes dreigden naar elkaar door hun bovenlip naar boven te trekken en hun felrood bovengebit met de vervaarlijk uitziende lange hoektanden te ontbloten. Het bleef niet bij dreigen een jong mannetje daagde een oude man met een harem van vier vrouwtjes uit en het kwam tot een gevecht. Ze beten naar elkaar en de groep apen om hen heen raakte opgewonden, sprongen hoog in de lucht en krijsten afschuwelijk. Een klein aapje raakte in het gedrang geblesseerd en onmiddellijk sprongen de vrouwtjes er tussen om de mannetjes uit elkaar te jagen. Je zou verwachten dat door het dominante gedrag van de mannetjes en het leven in harem verband de vrouwtjes weinig in te brengen hebben. Het tegendeel is het geval, de vrouwtjes leidden de groep en ondanks de uitkomst van de gevechten hebben de vrouwtjes vooraf bepaald welk mannetje ze verkiezen. Na het zien van KRO detective waar een kinderhulp naar het zich laat aanzien een baby heeft vermoord had ik mijn portie spanning wel ontvangen.

Hoeveel vriendelijker zijn dan de tekeningen van C. Eisenloeffel-MacDonald bij het boekje Artis-leven van Anna van Gogh-Kaulbach dat in 1910 verscheen en in 1940 nog een 4e herdruk beleefde. Anna (1869-1960) was dochter van de arts Kaulbach en het gezin mocht in Beverwijk de dominee Ferdinand Domela van Nieuwenhuis tot hun kennissen rekenen. Anna was een sociaal democratisch schrijfster die trouwde met een neef van Vincent van Gogh en schreef meer dan 100 publicaties. De kritiek over het boekje Artis-Leven was lauw maar overtuig jezelf door een boek van haar te lezen.

Johanna van Woude

2011-01-25T10:35:00.013+01:00

Februari 2011 verschijnt ‘Een schrijfster in het Huis van Arrest’, een biografie van Johanna van Woude, die in 1895 drie weken gevangen zat op verdenking haar man te hebben vergiftigd. De schrijfster Henriette Wermeskerken is een verre nazaat van Johanna van Woude (1853-1904)die getrouwd was met notaris Wermeskerken en een verre van ideaal huwelijk met hem had. Johanna van Woude was eind 19e eeuw uiterst succesvol met het boek ‘Hollandsch binnenhuisje’ dat in 1888 verscheen. In dit boek wordt het leven van alledag van het gelukkige, jonge gezin Hein en Truus Smeder met hun twee kinderen beschreven. Voor de lezers was het duidelijk dat Johanna haar eigen gezin als model voor ogen had. Het boek kreeg kritiek van de Tachtigers en ook (latere) feministen waren niet onverdeeld gelukkig met de uitgave. Het publiek dacht er echter anders over want uiteindelijk verschenen er 16 herdrukken. Het privéleven van Johanna was echter minder harmonieus zeker toen haar man een relatie kreeg met zijn huishoudster Agneta de Man. In het lezenswaardige boek ‘Pen in ruste : schrijversgraven in Midden-Nederland’ veronderstellen de schrijvers dat het juist Agneta is geweest die de vergiftiging van het bier van de notaris bedacht heeft. Met Johanna ging het bergafwaarts. Ze verzorgde zich slecht, leed aan achtervolgingswaan en werd in 1902 opgenomen in het Willem Arntzhuis waar ze in 1904 overleed. Ik voel me enigszins verbonden met Johanna omdat ik in bezit ben van het oorspronkelijke bandontwerp van W. Steelinkx van het boek ‘Verwante zielen’ dat bij uitgeverij Kampen in 1886 verscheen (zie afbeelding).

Vanaf 1893 voorzagen uitgeverijen als van Kampen, Kluitman en van Veen hun nieuwe uitgaven met een Jugendstil band. Vaak werd deze opdracht aan een kunstenaar gegund. Na eerder een proefschrift te hebben geschreven, publiceerde Ernst Braches in 2006 een meer dan duizend pagina’s dikke documentatie met de titel Nieuwe kunst toegepaste grafiek waarin liefst 14 boeken van
Johanna van Woude worden genoemd. Ook de titel 'Verwante zielen' kreeg bij een herdruk een Jugendstil omslag. In de folder die bij het verschijnen van het nieuwe boek van Henriëtte van Wermeskerken is gepubliceerd is de fraaie retro Jugendstilomslag te zien die past bij de tijd en het oeuvre van Johanna van Woude.
Op 14 februari 2011 op Valentijnsdag houdt Henriëtte een lezing over haar nieuwe boek bij het Noord-Hollands archief. Het thema van de avond is ironisch genoeg liefde.

Don't look now

2011-01-18T09:59:00.008+01:00

De film Don't look now staat in mijn top tien van de beste films ooit gezien. De film pakte vanaf de eerste minuut, bracht me zo in verwarring dat ik tijdens het kijken de rode draad verloor maar het drama vol suspense bleef me intrigeren zelfs lang nadat ik de bioscoop verlaten had.
De film opent met het beeld van een Engels gezin op een rustige zondagmiddag, vader bestudeert dia’s voor zijn werk, moeder leest en de kinderen spelen buiten in een grote tuin met nevels.

Het dochtertje geheel in het rood gekleed valt tijdens het spel in de vijver en vecht voor haar leven. Op dat moment ziet de vader die een dia bekijkt dat de dia volloopt met een rode vloeistof. De vader rent naar buiten richting vijver. Tevergeefs zijn dochtertje is dood.
In de volgende shot zie je hetzelfde echtpaar in Venetië waar John een opdracht heeft gekregen om een kerk te restaureren. Laura de vrouw van John komt in een restaurant op het toilet in contact met een wonderlijk stel oude zusters waarvan er een blind is en die blijkt te beschikken over mediamieke gaven. De blinde vrouw zegt te voelen dat Laura zeer verdrietig is maar ze ziet ook dat Christine het dochtertje van Laura en John tussen hen in zit en straalt van intens geluk. Laura is opgetogen en vertelt het verhaal aan John die het wantrouwt. Midden in de nacht ontvangen John en Laura een telefoontje van de Engelse kostschooldirecteur dat ze zich geen zorgen hoeven te maken maar dat het met hun zoontje minder goed gaat en dat hij misschien moet worden opgenomen in het ziekenhuis. Laura boekt direct een vlucht naar Engeland. Een prachtige liefdesscene tussen John en Laura doorsneden met beelden van zich John en Laura die zich aankleden en hun vertrek op een luchthaven is hieraan vooraf gegaan. Later wordt duidelijk dat dit het laatste moment is dat John en Laura bij elkaar waren. John blijft achter in Venetië en een eerdere voorspelling van de blinde vrouw dat John ook mediamiek is en dat hem een vreselijk ongeluk zal overkomen, lijkt te worden bewaarheid als John tijdens de restauratie uit de nok van de kerk valt en zich met moeite weet vast te houden aan een touw. Om tot rust te komen wandelt hij door Venetië en ziet hoe een verdronken vrouw uit een gracht wordt getakeld. Even later op een veerboot ziet hij een zwarte gondel met een doodskist aan het oog onttrokken door een zwart doek en daarachter rechtop staand Laura en de twee oude zusters, allen in zwarte rouwkleding. Hij roept en schreeuwt maar ze horen hem niet.
Later die avond in een duister Venetië, ziet John een rode schim in het water weerspiegeld, hij hoort voetstapjes en achtervolgt een figuurtje in het rood gekleed en hij roept de naam van zijn dochtertje. Na een wilde achtervolging door nauwe steegjes, smalle bruggetjes en pleintjes kan het in rood gekleed figuurtje op een hofje geen kant meer op, draait ze zich om maar is het niet zijn dochtertje maar een oud mismaakt gedrocht dat met een hakmes op hem inhakt. In mijn herinnering gilden alle bezoekers in de volgepakte bioscoop als 1 man iets wat je alleen beleeft bij een achtbaan.
De film besluit met de beelden van de zwarte gondel waarop vrouw Laura, de twee zusters en een doodskist onder een zwart doek staat.
Het drama is door regisseur Nicolas Roeg bijzonder knap weergegeven, in stukjes opgeknipt waardoor tijd en verhaallijn niet meer chronologisch zijn, met veel gevoel voor timing en spanningsopbouw wordt het verhaal gedoseerd gebracht. De film laat zich zien of lezen als een spannende roman.
De film is gebaseerd op het gelijknamige verhaal van Daphne du Maurier die behalve historische verhalen ook een aantal horror verhalen zoals The Birds schreef dat verfilmd is door Alfred Hitchcock. De in druk gepubliceerde verhalen zijn nog niet vergeten maar een dun laagje stof begint zich op het omslag van de bundel “Vijf griezelverhalen” af te tekenen.

De pen in gal gedoopt

2011-01-13T17:24:00.005+01:00

Geboren in 1824 in Malakka als kind van een Nederlandse jurist en een Duits-Thaise moeder wier familienaam zijn tweede voornaam werd, stapte Herman Neubronner van der Tuuk (1824-1894) na een aanvankelijke rechtenstudie in Groningen over naar Leiden waar hij Oosterse talen en Maleis studeerde.
Op voorspraak van twee professoren, kreeg hij van het Nederlandsch Bijbelgenootschap de opdracht een Batakse taal te bestuderen en er de Bijbel in te vertalen om de toenemende Islamisering van Sumatra een halt toe te roepen .
Om de taal te leren woonde Van der Tuuk van 1851 tot 1857 tussen de Batak geen kleine prestatie omdat het gebied ontoegankelijk was, nog niet onder Nederlandse invloed stond en er kannibalisme heerste. Na deze tijd vestigde hij zich enige tijd in Nederland om zijn onderzoeksmateriaal uit te werken en ging hij allerlei felle polemieken met geleerden aan.
In 1868 keerde hij terug naar Indië en woonde in een kampong in een bamboehut op Bali. Bezoekers die voor de geleerde kwamen waren verrast hem nagenoeg naakt aan te treffen slechts gekleed in een sarong die hij om de lendenen droeg. Het verhaal wil dat hij zijn bezoekers een soepterrien met geraspte kaasrestjes aanbood en bij weigering was men uit de gratie. Op zijn erf hield hij ezels die hij als lastdier beter geschikt achtte in het droge bergterrein dan paarden. Iedere gelegenheid nam hij te baat om de autoriteiten ervan te overtuigen ezels te houden, zo ook in een verslag over zijn woordenboek. Men liet hem weten dat dit niet thuishoorde bij een taalverslag. Hierop werd hij zo boos dat hij zijn directeur van Onderwijs, Eredienst en Nijverheid bestookte met onvriendelijke brieven waarbij hij zover ging dat hij een brief in potlood adresseerde aan de Directeur van Volksmisleiding, Hiernamaalse zaken en Veepest.
Hoewel van der Tuuk geen letterkundige is hij door zijn brieven bij een groter publiek bekend geworden. Rob Nieuwenhuys heeft de bundel “De pen in gal gedoopt” een keuze uit zijn brieven en documenten samengesteld. Dit boek is online te lezen en wie liever een ouderwets boek ter hand wil nemen die kan een aanvraag doen bij de Overijsselcatalogus.

Willem Wittkampf

2011-01-07T17:48:00.005+01:00

De stadsschouwburg te Amsterdam houdt op 16 februari 2011 een Groot Interviewgala met tal van prominente interviewers als Paul Witteman, Matthijs van Nieuwkerk, Jeroen Pauw, Frenk van der Linden, Clairy Polak e.v.a.

Waarschijnlijk zijn alle grote interviewers van vandaag schatplichtig aan de nu bijna vergeten journalist Willem Wittkampf die ooit de grootvader van het interview in Nederland werd genoemd. Wittkampf publiceerde zijn eerste interview in 1957 in het bijvoegsel van het Parool dat hij tot 1972 zou blijven doen onder het half pseudoniem Willem. Zijn interviews werden omschreven als lange monologen waaruit de vragen waren gefilterd, met veel spreektaal en een prachtige beginzin waardoor je direct in het verhaal zat en die je nieuwsgierig maakte naar het verdere verloop.
"Ja maar hoor es - als u vraagt waarom ik als 'een-vou-di-ge kokkin' wél onmiddellijk begreep dat het mis was, toen Hitler aan de macht kwam ... ten eerste onderschat u geloof ik het vak van kokkin. 't Is de leiding hebben van de keuken." Zo introduceert Wittkampf een Duitse mevrouw.
Of de eerste zin van het interview van het bekende Amsterdamse naaktmodel Truus Trompert: “Een tijd geleden is er eens een verslaggeefster bij me geweest. Die schreef later in haar blad iets in de trant van: “Alvorens Truus Trompert ingaat op een voorstel, om model te staan, vergewist zij zich er steeds van dat het wel degelijk gaat om het maken van kunst. “ Dat is toch flauwekul? Ik ken de hele Amsterdamse kunstenaarswereld! Stel je voor dat ik ineens zou zeggen: “Wacht even! Mag ik mij misschien vergewissen?”
Maar misschien wilt u zich wel vergewissen van de stukjes van Willem Wittkamfp raadpleeg dan de Overijsselcatalogus en doe een aanvraag.

Stokje doorgegeven

2010-12-28T00:35:00.008+01:00

Deze blog is het geesteskind van mijn collega Tineke die binnen onze organisatie van functie verandert en mij (René) vroeg deze blog voort te zetten. Een grote eer die ik met plezier aanvaard want het idee om de boeken uit de 'long tail' van de Overijsselse openbare bibliotheken over het voetlicht te brengen is inspirerend.

Ditmaal aandacht voor Havank (1904-1964) een bijna vergeten schrijver die eens immens populair was met zijn detective serie van de Franse inspecteur monsieur Charles C.M. Carlier, alias de Schaduw in dienst van de Sûreté National. De populariteit ging zo ver dat na Havanks dood uitgever Bruna aan Pieter Terpstra , journalist van de Leeuwarder Courant aan wie Havank in een interview de plot had verteld van zijn laatste nog niet uitgegeven manuscript, vroeg om het schrijven van deze lucratieve serie voort te zetten. En zo gebeurde het. Terpstra voegde nog eens 19 avonturen toe aan de 29 boeken die al verschenen waren. Een hoge productie maar het publiek vrat het en vele miljoenen exemplaren in de bekende Zwarte Beertjes omslagen gingen over de toonbank.
Pieter Terpstra had mentaal moeite om Havank klakkeloos te imiteren en wilde het liefst met een eigen detective komen. Die kwam er uiteindelijk. Hoofdfiguur werd rechercheur Eelco Drenth, in alles een tegenpool van de Schaduw, werkend in Zwolle, wonend aan de IJsselkade in Kampen, protestants en geboren in het Drentse Havelte. In zijn boek 'Hoogst merkwaardig : alles over Havank" arrangeert Terpstra een ontmoeting tussen de Schaduw en Eelco Drenth en lossen beiden en passant een dubbele moordzaak op op basis van vooral intuïtie. Over Eelco Drenth verschenen 2 titels ‘Staphorster spionnetjes’ en ‘De man in het zwarte water’. Er stond nog wel een derde boek op stapel ‘In Steenwijk: uitstappen’ maar deze is voor zover bekend niet gepubliceerd.

Hans van der Kallen (H. van K.) wiens initialen ietwat verbasterd een klankweergave zijn van Havank groeide op in Leeuwarden in een katholiek gezin. Hij had veel affiniteit met spoken en bleef zijn hele leven een bewonderaar van Charles Dickens en Engeland. Na de publicatie van zijn eerste boek ging hij naar Parijs en maakte hij tochten naar Bretagne en de Provence waar veel avonturen van de Schaduw zijn gesitueerd. Bij het uitbreken van de oorlog was hij in Parijs, vertrok later naar Engeland waar hij verbindingsofficier werd van Vrij Nederland en trouwde in 1946 met Cynthia Vickers die drie kinderen had uit eerdere relaties. Hun relatie was niet goed. Van der Kallen verbleef veel in hotels en op allerlei gelegenheidsadressen. Hij had last van depressiviteit en zocht vergetelheid in de drank. Op de Dekemastate een landhuis even buiten Leeuwarden waar hij verbleef voor het schrijven van een nieuw boek, vatte hij een platonische liefde op voor de 18e eeuwse Anna-Maria Burmania die op een schilderij was afgebeeld. Zijn liefde ging zover dat hij een foto van het schilderij meekreeg in zijn kist.
Vraag de boeken van Havank aan via de Overijssel catalogus.

Boudewijn van Houten (1939)

2010-12-15T11:28:00.028+01:00

Van bezoeker Renzo Verwer kreeg ik de tip om aandacht te besteden aan Boudewijn van Houten. Deze bezoeker heeft zelf al vaker over deze auteur geschreven, maar vooruit: het is een vergeten auteur en zijn boeken zijn nog steeds te leen in de bibliotheek. Volgens Cultura 'hangt rond schrijver Boudewijn van Houten tot op de dag van vandaag een geur van verrotting, louche praktijken en slechte literatuur. Veel zal te maken hebben met de rol die zijn vader in de oorlog heeft gespeeld en de kwestie waarbij Boudewijn van Houten de PTT heeft opgelicht'. Zijn roman Onze hoogmoed gaat over deze affaire. Volgens zijn biografie op DBNL heeft hij ook in Overijssel gewoond. En inderdaad: de database Overijssel in romans en verhalen leverde een treffer op, namelijk het verhaal Jezus in Borculo uit het boek In de schaduw der rijken (1976). De inhoud klinkt spannend:

Verhaal over een veelgeplaagd jongetje dat bibliotheekassistent wordt in Deventer en daar met een bakkerszoon een sekte opricht die tegen geweld is, maar door het doen en laten juist veel geweld oproept. Als ze het vrijheidsmonument op de Dam in Amsterdam tot hun vaste verblijfplaats kiezen, wordt dit 'hart van Nederland' schoongeveegd door beroepsmilitairen. Volgens de biografie van van Houten op DBNL is literatuur niet veel meer dan 'praten' over het leven. In het boek Lichtzinnig leven wordt het fenomeen intello, een type betweterige wijsneuzige figuur met pseudo-intellectuele trekjes, verpletterd onder een niet aflatende regen van minachtende opmerkingen. Zie ook zijn bijdrages aan Het Nieuwe Journaal. Vraag de boeken van Boudewijn van Houten aan via de Overijsselcatalogus.

Klassieken bewaren?

2010-11-29T10:25:00.028+01:00

In 2002 hield de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde een enquete onder haar leden naar de canon van de Nederlandse literatuur getiteld 'De Nederlandse klassieken anno 2002'. Meer dan 76% van de ondervraagden vond dat er onvoldoende aandacht was voor de klassieken. Vraag 9 gaat over ten onrechte vergeten klassieken. Auteurs die hoog scoren: Joost van den Vondel, Simon Vestdijk, P.C. Hooft, Marcellus Emants, Louis Couperus en Arthur van Schendel. Lees ook het artikel Lezen met lijstjes, verschenen in het tijdschrift Lezen (uitgave van de Stichting Lezen) of het boek Lezen etcetera: gids voor de wereldliteratuur van Pieter Steinz. In de bibliotheek hebben boeken van bovengenoemde auteurs meestal geen prominente plek. Juist klassiekers zijn ook vaak digitaal beschikbaar, maar in de papieren vorm zijn ze nog ruim voorradig in de magazijnen van de bibliotheek en snel leverbaar. Vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Voor vakgenoten: in Bibliotheekblad vol. 14 (2010), afl. 23, pag. 26-28 legt Agnes Klitsie onder de titel 'Bewaar de klassieken' uit waarom het belangrijk is om in de bibliotheek niet alleen torenhoge stapels neer te leggen van populaire titels. Mee eens?

Willem Barnard/Guillaume vd Graft (1920-2010)

2010-11-24T19:39:00.000+01:00

afbeelding Dennis J. Coenraad

Op 21 november 2010 overleed dichter, schrijver en theoloog Willem Barnard zo meldt uitgeverij L.J. Veen. Barnard is vooral bekend van de gedichten die hij schreef onder het pseudoniem Guillaume van der Graft, bijvoorbeeld het gedicht Vogels en vissen. Onder zijn pseudoniem publiceerde hij meer dan twintig dichtbundels, alsook –onder zijn eigen naam- publicaties met teksten voortgekomen uit jarenlange liturgische praktijk. Hij geldt als een van de belangrijkste dichters zowel op het gebied van psalmvertalingen als nieuwe gezangen. Met Praten tegen langzaam water (De Prom, 2007) maakte Van der Graft de balans op van zijn gehele oeuvre, uit de periode 1942-2006. Uit het werk selecteerde Van der Graft wat hij wilde overleveren. Zijn boeken zijn nog steeds te leen via de bibliotheek, vraag ze aan via de Overijsselcatalogus: Guillaume vd Graft of Willem Barnard.

Nico Scheepmaker (1930-1990)

2010-11-18T12:17:00.012+01:00

In dagblad De Pers van 18 november staat een artikel getiteld Het sportboek is eindelijk volwassen. Afgelopen jaren zijn er steeds meer sportboeken verschenen, maar het blijft een kleine markt. Sport is een culturele uiting, maar minder geaccepteerd als architectuur en kunst. Een van de eerste sportboeken was De Renner van Tim Krabbe, dat eind zeventiger jaren verscheen. Nico Scheepmaker was een voorbeeld voor Krabbe. Volgens hem heeft deze auteur een belangrijke invloed gehad op de acceptatie van sport als genre. Scheepmaker was journalist, dichter en publicist en schreef o.a. het boek Theo Koomen: een leven in woord en beeld, Voor Oranje trillen al mijn snaren (columns over het Nederlands voetbalelftal) en Ajax en de kunst van het voetballen. Deze boeken zijn nog steeds te leen in de bibliotheek, vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Het vergeetboek

2010-11-15T15:15:00.017+01:00

Onlangs verscheen het boek Vergeetboek van Douwe Draaisma. In dit boek staat, zoals vermeld op de website van zijn uitgever, het wonder van het vergeten centraal. Bij veel bibliotheken is het boek nog in bestelling. Douwe Draaisma is bijzonder hoogleraar in de geschiedenis van de psychologie aan de Rijksuniversiteit te Groningen. Andere titels van hem (aanwezig in de bibliotheek) zijn bijvoorbeeld Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt, De heimweefabriek en Ontregelde geesten, over de geschiedenis van dertien neurologische aandoeningen die zijn genoemd naar hun ontdekkers. Vraag zijn boeken aan via de Overijsselcatalogus.

Is er een verband tussen Vergeetboek en vergeten boeken?

Anais Nin (1903-1977)

2010-11-04T12:07:00.018+01:00

Louis Andriessen, één van de bekendste componisten van Nederland, heeft een opera over de Franse schrijfster Anais Nin gemaakt. Hij was op 3 november te gast bij tv programma de Wereld Draait Door. In de uitzending spraken Louis Andriessen en bewonderaard Heleen van Royen over Anais Nin. Louis Andriessen schreef het monodrama Anaïs Nin speciaal voor zangeres Cristina Zavalloni en Nieuw Amsterdams Peil. Voor het libretto gebruikte Andriessen fragmenten van Nins ongecensureerde dagboeken, op 4 november was de opvoering in Muziekgebouw aan 't IJ. De boeken van Anais Nin zijn te leen via de bibliotheek, bekende titels zijn bijvoorbeeld Erotica en Lieve vogeltjes. Vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Iris Murdoch (1919-1999)

2010-10-27T15:19:00.017+02:00

Nederland Leest dit jaar het boek De grote zaal van Jacoba van Velde. Het gaat over de laatste levensdagen van een oude vrouw in een verzorgingstehuis. In het kader van het thema ouder vertonen verschillende bibliotheken de film Iris. Deze film geeft een portret van de schrijfster-filosofe Iris Murdoch, van haar studententijd tot en met haar gevecht tegen het mentale aftakelingsproces als gevolg van de ziekte van Alzheimer . De film is gebaseerd op de twee boeken die haar man John Bayley over haar schreef. De boektitels zijn: Eligie voor Iris en Iris en haar wereld, aanraders voor iedereen die iets wil lezen over hoe het is om met een partner te leven die Alzheimer heeft. Romans van Iris Murdoch zijn bijvoorbeeld Nonnen en soldaten en De zee, de zee. Dit boek gaat over een gepensioneerde regisseur die zich op het platteland terugtrekt. Daar ontmoet hij zijn eerste liefde, van wie hij zijn hele leven is blijven dromen en die zich zonder een spoor achter te laten uit zijn leven heeft teruggetrokken. Zijn verlangen naar haar laait weer op, wat tot noodlottige verwikkelingen leidt. De boeken van Iris Murdoch zijn nog steeds te leen, vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Verboden voor katholieken

2010-10-15T15:04:00.011+02:00

Foto: Jan Cremer
Grote schrijvers als Hella Haase, Hugo Claus, W.F. Hermans en Simon Vestdijk zijn lange tijd verboden geweest voor het katholieke volksdeel van het land. Een lange lijst van verboden lectuur, aldus cultuurwetenschapper Cecile van Eijden-Andriessen, die deze week aan de Universiteit van Tilburg promoveert op een onderzoek naar de recensiedienst.
Het corps van recensenten, dat bestond uit geestelijken én leken, beoordeelde onder andere romans, dichtbundels en jeugdlectuur. Voor die beoordeling hanteerden zij een kwalificatiesysteem met cijfers van I tot en met V. Daarbij stond I voor verboden lectuur, II voor streng voorbehouden lectuur, III voor voorbehouden lectuur, IV voor lectuur voor volwassenen alleen, IV-V voor lectuur ook voor de rijpere jeugd, en V voor lectuur voor allen.Op de lijst van verboden lectuur (I) kwamen onder andere De Tranen der Acacia’s van W.F. Hermans, Het land van Herkomst van E. du Perron, Ik Jan Cremer van Jan Cremer, De Metsiers van Hugo Claus en Op Afbetaling van Simon Vestdijk. Een Roos van Vlees van Jan Wolkers uit 1964 kreeg een II beoordeling en Cider voor Arme Mensen van Hella Haasse uit 1960 het cijfer III.De recensenten toetsten de lectuur op zedelijkheid, religiositeit en complexiteit. Boeken die de 'eeuwige' schoonheid van God en de zedelijke orde geweld aandeden, pleegden verraad. Zo werd Cider voor Arme Mensen, met als thema overspel, beoordeeld als ‘a-godsdienstig, humanistisch, merkwaardig en slechts geschikt voor ontwikkelde, rijpe romanlezers.’ Deze boeken zijn slechts een beetje vergeten, want ze zijn nog steeds te leen via de bibliotheek. Vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Literatuur uit Zuid-Amerika

2010-10-07T14:10:00.020+02:00

De toekenning van de Nobelprijs voor de literatuur aan Mario Vargas Llosa is een goede gelegenheid om de aandacht te richten op de Zuid-Amerikaanse literatuur. De belangstelling hiervoor leek de afgelopen jaren minder. Uitgeverij Meulenhoff heeft altijd veel aandacht gehad voor schrijvers van dit continent. Zij hebben momenteel een speciale serie Literatura Latina met auteurs zoals Garcia Marquez en Julio Cortazar. Op Literatuurplein staat een uitgebreide lijst met romans die zich afspelen in Zuid- Amerika (zoeken per land is mogelijk) en veelal geschreven zijn door auteurs uit deze landen. Maarten Steenmeijer schreef het boek Moderne Spaanse en Spaans-Amerikaanse literatuur. Het is een gids voor iedereen die meer wil weten over de moderne literatuur uit Spanje en Spaans-Amerika. Vraag de boeken van Vargas Llosa en over en van andere Zuid-Amerikaanse auteurs aan via de Overijsselcatalogus.

Cor Bruijn (1883-1978) vergeten?

2010-09-16T09:22:00.011+02:00

Het bekendste boek van Cor Bruijn is Sil de strandjutter (1940), in 1976 door de NCRV uitegezonden als tv serie. De auteur schreef o.a. streekromans en kinderboeken. In een biografie over hem staat: Als uitgangspunt voor zijn leven en werken gold, wat ‘ruimte’ betreft, Zaanland: Wijd was mijn land. Daarna Terschelling: Sil de strandjutter, Arjen, Kinderen van het eiland en andere boeken; Lapland: Lasse Länta, Het witte rendier; Noorwegen: Nils Eira; Australië: Australië, doe open; de poolstreken: Aan het einde van de wereld om maar enkele titels te noemen. De boeken van Cor Bruijn zijn nog steeds te leen, vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Michel Montignac (1944-2010)

2010-09-01T14:56:00.010+02:00

Onlangs overleed dieetgoeroe Michel Montignac. In de negentiger jaren werd hij bekend met het boek Ik ben slank want ik eet!, of de geheimen van onze voeding. In het Montignacdieet gaat het er niet om hoeveel je eet, maar wat. Koolhydraten en vet zijn geen goede combinatie. Er ontstond een hele industrie achter zijn methode. Andere boeken van hem zijn Ik blijf jong want ik eet beter: de methode Montignac voor 50-plussers en De nieuwe Montignac. Skepsis publiceerde in 1997 een kritisch artikel over het dieet. Op de site van het Voedingscentrum staat een overzicht van andere vermageringsdiëten. De boeken van Montignac zijn nog steeds te leen via de bibliotheek, vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Waarom lezen we?

2010-08-12T14:56:00.003+02:00

Zie voor rechten afbeelding Fokke en Sukke

Op 4 augustus schreef Opheffer in de Groene Amsterdammer:

Maarten 't Hart had in het mooie Zomergasten gelijk: we houden niet van onze klassieken; Vestdijk wordt niet meer gelezen, evenmin als de helden uit mijn tijd: Rubinstein, Carmiggelt. Hillenius. Zelfs Gerard Reve is ruim uit voorraad leverbaar in het antiquariaat.Waarom lees je?

Strekking van het artikel:

Literatuur is voor een steeds kleiner wordende elite, maar welk voordeel zij genieten, kunnen ze alleen maar intuïtief weten. Zeker is dat zo'n kleine elite snel uitsterft. Gelukkig zijn de boeken van bovengenoemde auteurs nog steeds te leen via de openbare bibliotheek en hoeft deze elite dus niet uit te sterven. Vraag bovengenoemde klassiekers aan via de Overijsselcatalogus.

Simon Vestdijk (1898-1971)

2010-08-05T14:33:00.009+02:00

Op zondag 1 augustus was Maarten 't Hart gast in het programma 'Zomergasten'. Het programma toonde ook een fragment uit het programma 'Literaire ontmoetingen' over zijn grote voorbeeld Simon Vestdijk. Lees bijvoorbeeld wat 't Hart schreef over het boek 'De redding van Fre Bolderhey'. Belangstelling voor Simon Vestdijk is er nog steeds. Zo bestaat er bijvoorbeeld een Vestdijkkring. Op hun website staan tien kroonjuwelen die een selectie vormen uit de canon van meest geliefde titels. Vestdijk schreef maar liefst 52 romans. Ook over hem is veel gepubliceerd. Vraag de boeken van of over Vestdijk aan via de Overijsselcatalogus.

Romans over slavernij

2010-07-16T14:53:00.000+02:00

Een paar weken geleden werd in Nederland de afschaffing van de slavernij in 1863 herdacht. De Koninklijke Bibliotheek heeft een Literatuur Dossier Afschaffing slavernij (1863) gemaakt. Voorbeelden van titels zijn Dubbelspel van Frank Martinus Arion en De stille plantage van Albert Helman. Inhoud van dit boek: Een Hugenoot en zijn gezin emigreren in de 17e eeuw naar West-Indië, maar ondervinden veel moeilijkheden bij het opbouwen van een nieuw bestaan. Verder:

Hoe duur was de suiker van Cynthia McCleod of Lijken op liefde van Astrid Roemer. Inhoud van dit boek: De moord op een buitenvrouw van een Surinaamse politicus roept veel vragen op.

Nog veel meer titels in het dossier van de KB . Vraag de boeken aan via de Overijsselcatalogus.

Ook in boeken kan het warm zijn

2010-07-02T13:51:00.020+02:00

Met deze zomerse temperaturen een greep uit (bijna) vergeten boeken die een associatie met warm weer oproepen:

In stof en hitte, geschreven door Ruth Prawer Jhabvala.

Een jong meisje reist naar India on na te gaan wat er geworden is van de eerste vrouw van haar grootvader, die vijftig jaar geleden haar hoogeplaatste man in de steek liet voor een Indiase prins.

Hittegolf, geschreven door Anne Holt.

Tijdens een zeer warme periode in mei en juni wordt een vrouwelijke politie-inspecteur in Oslo tot wanhoop gebracht door een reeks bloedige gebeurtenissen. Op Noordseliteratuur is een overzicht te vinden van haar andere boeken.

Hittegolf, geschreven door Ed Macbain.

Het moeizame politiewerk in het 87e district van een grote Amerikaanse stad wordt extra bemoeilijkt door de hittegolf die de stad teistert.

De man die even wilde afrekenen, geschreven door Maj Sjowall en Per Wahloo.
De moord op een zeer gefortuneerde louche zakenman in een der meest gerenommeerde restaurants van Malmö stelt de politie voor vele raadsels. Het verhaal speelt tijdens een hittegolf die van grote invloed is op het humeur en de motivatie van de overwerkte en onderbezette politie.
Vraag de boeken aan via de Overijsselcatalogus.

Jacobus van Looy (1855-1930)

2010-06-17T12:04:00.019+02:00

't Dresdener petje. Zelfportret door Jac. van Looy.

Onlangs werd bekend dat Peter van Straaten de Jacobus van Looyprijs 2010 heeft gewonnen. De prijs wordt om de vijf jaar uitgereikt door de Stichting Jacobus van Looy aan een dubbeltalent, iemand die zowel kunstenaar als schrijver is. Wie was Jacobus van Looy? Op Schrijversinfo zeggen anderen over hem: Van Looy is átijd "goed", dan weêr rijker, dan weêr minder rijk, maar nooit valsch, nooit er naast, nooit ledig. (L. van Deyssel, Achtste bundel verzamelde opstellen, blz. 10) en De Haarlemse schilder-schrijver, van wie ten onrechte alleen 'Jaapje' en een of twee verhalen bekend bleven, beoefende een beschrijvingskunst die de lezer elke gemoedsbeweging of daad van zijn personages inscherpt. (Wim Zaal, Verhalen rond 1900. Oorspronkelijk werk uit de periode 1885-1915, blz. 339). In de digitale bibliotheek van de Nederlandse letteren zijn meerdere weken van hem opgenomen. Zijn boeken zijn nog steeds te leen via de bibliotheek, vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Lezen als alternatief voor voetbal

2010-06-09T10:21:00.023+02:00

Zuid-Afrika staat volop in de belangstelling vanwege het WK voetbal. In de aanloop heeft de bibliotheek van het Afrika-Studiecentrum Leiden een nieuw webdossier samengesteld over voetbal in Afrika. Maar niet iedereen houdt van deze sport. Her en der duiken alternatieven op. Natuurlijk hoort lezen daar ook bij. Op Literatuurplein staat een mooi overzicht van literatuur uit Zuid-Afrika. Bekende namen zijn Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee, Nadine Gordimer en Conny Braam. Veel van deze titels zijn uitverkocht en in prijs opgeheven, maar nog wel te leen via de bibliotheek. Vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Ook aardig: Literatuur met een doel.

Godfried Bomans (1913-1971)

2010-06-02T13:40:00.018+02:00

Afbeelding Jan van t Hoff.

De Hallen Haarlem presenteert deze zomer een tentoonstelling over Godfried Bomans. Jarenlang gold hij als meest gelezen auteur van ons land. De expositie geeft een beeld van de veelzijdigheid van Bomans’ talent: als schrijver, als componist èn als tv-persoonlijkheid. In de tentoonstelling zullen veel boeken en originele manuscripten van de schrijver te zien zijn. Bekende figuren als Pa Pinkelman en Tante Pollewop passeren de revue, en rondom Erik of Het klein insectenboek is een speciaal jeugdzaaltje ingericht. De tentoonstelling in Haarlem duurt van 19 juni tot en met 5 september 2010. Nog steeds is er interesse voor Bomans, zie bijvoorbeeld het Godfried Bomans Genootschap met uitgebreide informatie over alles wat met de schrijver te maken heeft. Zijn boeken zijn nog ruim verkrijgbaar via de bibliotheek, vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Martinus Nijhoff (1894-1953)

2010-05-26T15:00:00.012+02:00

Deze week was de dichter Martinus Nijhoff in het nieuws omdat zijn gedicht Awater in drie verschillende vertalingen verschijnt in Engeland. Volgens de NRC is het de eerste boekuitgave van zijn poezie in de Engelstalige wereld. Meer over de vertalingen van Nijhoff staat bijvoorbeeld op de site van de Koninklijke Bibliotheek. Op de Klassiekerspagina van Meander staan drie gedichten van Nijhoff met uitleg. De gedichten van Nijhoff zijn in het Nederlands nog steeds te leen via de bibliotheek. Vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Een roman over Libië

2010-05-17T15:15:00.015+02:00

De vliegtuigramp in Libie was aanleiding om te kijken of er romans zijn die zich afspelen in dit land. Een daarvan is Niemandsland van de auteur Hisham Matar, in Nederland verschenen in 2006. Het gaat over het 9-jarige jongetje Suleiman dat in Libië opgroeit tijdens het bewind van Khadaffi. Zijn vader is politiek actief tegen de revolutionaire dictatuur en wordt opgepakt. Hij wordt gemarteld, maar overleeft. Het verraad, de angst en de dreiging worden onderdeel van Suleimans leven. Ook het traumatische verleden van zijn moeder speelt een rol: ze werd op haar veertiende uitgehuwelijkt en kreeg hem op haar vijftiende. Ondanks haar lichte alcoholisme ervaart Suleiman een innige verbondenheid met haar. Om hem uit militaire dienst te houden laten zijn ouders hem naar Egypte vluchten. Deze prachtige, hartverscheurende roman is geschreven vanuit het perspectief van een negenjarig kind. Het is de eerste roman over hedendaags Libië.

Het boek is in veel Overijsselse bibliotheken aanwezig, maar weinig geleend, dus snel beschikbaar. Vraag het boek aan via de Overijsselcatalogus.

Margaret Thatcher

2010-05-06T15:15:00.009+02:00

Vandaag zijn er verkiezingen in Groot-Brittannie, de NOS heeft daarover een mooi dossier samengesteld. Krijgt het land voor het eerst een premier die Nederlands spreekt? De eerste vrouwelijke premier was Margaret Thatcher, The Iron Lady. Zij vervulde deze functie van 1979-1990. Over haar zijn meerdere boeken verschenen zoals 'Maggie: de creatie van de Iron Lady, Margaret Thatcher', geschreven door Brenda Maddox. Dit boek is gebaseerd op interviews met mensen uit allerlei stadia uit haar leven. Een ander boek heeft de veelzeggende titel 'Hard tegen hart', geschreven door Hugo Young. Volgens de achterflap gaf zij 'de natie het zelfrespect terug'. In 1993 publiceerde ze een autobiografie, getiteld 'Mijn jaren in Downing Street 10'. Daarin schrijft ze openhartig over vriend en vijand. Vraag de boeken aan via de Overijsselcatalogus.

IJslandse romanschrijvers

2010-04-22T13:34:00.017+02:00

foto Fred Kamphues

Nu IJsland volop in de belangstelling staat vanwege de uitbarsting van de Eyjafjallajokull vulkaan is het de moeite waard om eens te onderzoeken welke IJslandse romanschrijvers er zijn. Bekend is Halldor Laxness, die in 1955 de Nobelprijs voor literatuur won. Zijn boek 'Aan de voet van de gletsjer' werd in 2007 nog herdrukt. Citaat flaptekst: De bisschop van IJsland stuurt een jonge priester, Vebi, naar de pastoor van een afgelegen parochie aan de voet van de Snæfells Gletsjer om de klachten over pastoor Jon Primus te onderzoeken. Zo zou de man de doden in zijn parochie niet meer begraven. De bisschop drukt Vebi op het hart om objectief te werk te gaan: ‘Ik vraag om feiten. Het overige is mijn zaak.’ Een bekende auteur van spannende boeken is Arnaldur Indridason. Ook in Nederland zijn zijn boeken een succes en ruim beschikbaar via de bibliotheek. Geschikt voor lezers die alle boeken van de Zweedse auteur Henning Mankell hebben gelezen.

Vraag de boeken aan via de Overijsselcatalogus.

Rudy Kousbroek (1929- 2010)

2010-04-14T16:01:00.014+02:00

Foto Chris van Houts, Amsterdam

Op 4 april overleed de schrijver-essayist Rudy Kousbroek. Kijk voor een korte impressie van zijn veelzijdige activiteiten op de site van uitgeverij Augustus. Leestips zijn te vinden op de site van de bibliotheek Rotterdam, zoals het boek 'De aaibaarheidsfactor' met speelse verhandelingen over dieren of het boek 'De archeologie van de auto'over zijn afkeer van de huidige personenauto's. Vrijwel al zijn boeken zijn te leen, vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Jef Geeraerts

2010-04-09T13:38:00.004+02:00

Jef Geeraerts is bekend als auteur van romans en thrillers.
De onafhankelijkheid van Congo in 1960 joeg koloniaal ambtenaar Jef Geeraerts op de vlucht. Nu, vijftig jaar later was dat voor Canvas aanleiding tot de reeks Terug naar Congo met Jef Geeraerts, die vanaf 6 april in vier delen wordt uitgezonden als onderdeel van Terzake. Zoals op de site van Cobra staat kunt u in dit programma zien hoe het leven van Jef Geeraerts op 16-jarige leeftijd totaal veranderde door het lezen van “For whom the bell tolls” van Hemingway , hoe het brave Vlaanderen-van-onder-de-kerktoren in rep en roer stond bij de verschijning van “Black Venus”, wat er naar voren komt uit het psychologisch-grafologisch-astrologisch onderzoek van Yvonne Lex naar de figuur Jef Geeraerts , hoe je hout kunt hakken en tegelijkertijd op niveau kunt filosoferen over liefde, seks en dood, hoe veelzijdig Jef Geeraerts eigenlijk wel is: schandaalromans, thrillers, brievenboeken, gothic novels... Vraag de boeken van Jef Geeraerts aan via de Overijsselcatalogus.

De week van de klassieken

2010-04-01T11:54:00.014+02:00

Van woensdag 14 april t/m zondag 25 april wordt in 2010 voor het derde jaar op rij de Week van de Klassieken georganiseerd. De week van de klassieken is een initiatief van uitgeverij Athenaeum—Polak & Van Gennep en uitgeverij Ambo. Deze keer heeft de Week als thema Helden. Speciaal voor de Week van de Klassieken heeft bovengenoemde uitgeverijen een pakket samengesteld van klassiekers die je gelezen moet hebben. Op het lijstje o.a. de Ilias, de Odyssee, waar zoals bekend talrijke bewerkingen van zijn. Verder staat op de lijst bijvoorbeeld het boek boek Gladiatoren van Fik Meijer. Ook klassiekers zijn nog steeds te leen of aan te vragen via de Overijsselcatalogus. Geen klassieke opleiding gehad? Leen en beluister dan eens het hoorcollege 'De klassiekste klassiekers' of 'Meer klassiekste klassiekers'.

Nescio

2010-03-18T14:54:00.010+01:00

Afbeelding: De lezende Nescio aan de Rijksstraatweg te Ubbergen (Ronald Tolman, 1991)
Titaantjes - Opgroeien in de letteren is het motto van de 75e Boekenweek. Natuurlijk ontleend aan de klassieke novelle van Nescio. Veel aandacht gaat tijdens de Boekenweek uit naar schrijver van het boekenweekgeschenk, Joost Zwagerman. Ook de boeken van Nescio zijn nog steeds zeer de moeite waard. De Wikipedia zegt over hem:
"Kenmerkend voor de stijl van Nescio zijn de zakelijke, "gewone" woordkeuze, en tegelijkertijd de grote gevoeligheid die er uit spreekt. Nescio's stijl was alles behalve hoogdravend en was in zijn tijd zeer afwijkend. De "volkse" stijl was dan ook een reden van de zeer beperkte waardering die Nescio in zijn tijd kreeg; zijn zinnen die vol stonden met datti (= dat hij) en andere spreektalige elementen voldeden niet aan de verwachtingen die men destijds van literatuur had". Vraag de boeken van Nescio aan via de Overijsselcatalogus.

Matthäus-Passion van J.S. Bach

2010-03-04T16:42:00.000+01:00

Muziekweb heeft op zijn website een special staan over Passie en Pasen. Hier zijn ook enkele fragmenten te beluisteren (wel Real Media Player nodig). De bekendste Matthäus-Passion is van Johann Sebastian Bach. Deze componist vertelt het lijdens- en sterfverhaal van Jezus volgens het bijbelboek Matthäus. Op de Bachagenda kunt u zien welke uitvoeringen er zijn bij u in de buurt. Om u in vooraf in de Matthäus-Passion te verdiepen kunt u er naar luisteren of er over lezen. Lenen of aanvragen? Kijk voor titels in de Overijsselcatalogus.

Arthur van Schendel (1874-1946)

2010-02-24T14:54:00.001+01:00

Op Literatuurplein stond het volgende bericht:

bij de voorbereiding van de expositie Het Pantheon. 100 schrijvers – 1000 jaar literatuur door het Letterkundig Museum zijn tot op heden onbekende filmbeelden van Arthur van Schendel opgedoken. De beelden uit 1930 van een dansende Van Schendel zijn afkomstig uit het familiearchief van de schrijver van onder meer 'De wereld een dansfeest' en 'Het fregatschip Johanna Maria'. Ook uniek is het filmpje van het huwelijk van Johan Huizinga uit 1937. De familie van de historicus stelde de beelden speciaal voor Het Pantheon ter beschikking. De boeken van Arthur van Schendel zijn nog steeds te leen of aan te vragen via de Overijsselcatalogus.

Dick Francis (1920-2010)

2010-02-16T15:55:00.000+01:00

Zondag 14 februari 2010 overleed de thrillerschrijver Dick Francis. In de NRC stond een uitgebreide necrologie, en dat is bijzonder voor een auteur in dit genre. Hij was beslist nog niet vergeten, maar wel bedolven onder al die andere thrillers en detectives die tegenwoordig verschijnen. Hij schreef zijn eerste boek in 1962. De auteur was ooit zelf een succesvol jockey, veel van zijn boeken spelen zich af in de paardenwereld. Altijd spannend, maar niet te gruwelijk en met een goede karaktertekening. Vraag de boeken van Dick Francis aan via de Overijsselcatalogus, ook veel oudere titels zijn nog steeds te leen.

Adriaan Morrien (1912-2002)

2010-01-30T10:37:00.002+01:00

In Museum De Fundatie in Zwolle is momenteel een tentoonstelling te zien van kunstenares Marte Röling - Portretten van een Liefde. Deze kunstenares woont en werk op het Groningse platteland, samen met Adrienne Morrien, Alissa Morrien en Wanda Werner. Adrienne en Alissa zijn de dochters van de auteur Adriaan Morrien. In zijn boek 'Alissa en Adrienne' (1957) schreef hij met milde zelfspot en tederheid over zijn dochtertjes. Adriaan Morrien was dichter, prozaschrijver, criticus en vertaler. Het boek 'Plantage Muidergracht' (2001) bevat autobiografische schetsen. In 1993 verscheen 'Verzamelde gedichten' en in 1999 zijn verzamelde literaire kritieken, onder de titel 'Brood op de plank'. Zijn boeken zijn nog steeds te leen en aan te vragen via de Overijsselcatalogus.

Willem Bijsterbosch (1955-2010)

2010-01-28T14:12:00.013+01:00

Diverse bronnen op internet publiceerden over het overlijden van de auteur Willem Bijsterbosch. Artistiek Bureau schreef over hem: "Afgelopen maandag overleed de dichter-schrijver Willem Bijsterbosch. Bijsterbosch publiceerde tussen 1981 en 1997 acht titels, voornamelijk korte romans. De laatste jaren schreef hij misschien nog wel, maar publiceren wilde hij waarschijnlijk niet meer. In de jaren negentig ging hij in de verpleging werken, maar de druk en de omgeving grepen hem te zeer aan. Het heeft hem, bijna letterlijk, gesloopt". Tirade sprak over hem als een vergeten schrijver. Gelukkig zijn veel van zijn boeken nog steeds te leen via de openbare bibliotheek, vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Ina Bouder- Bakker (1875- 1966)

2010-01-21T10:41:00.018+01:00

Simone van der Vlugt is bekend van haar thrillers, maar in december kwam er een historische roman van haar uit getiteld 'Jacoba van Beieren, Dochter van Holland'. Zoals de titel al zegt gaat het boek over Jacoba van Beieren, gravin van Holland, Zeeland en Henegouwen (1401-1436). Een vergeten roman over Jacoba van Beieren is 'Vrouw Jacob' (1935) van Ina Boudier Bakker. Menno ter Braak beschuldigde haar echter van plagiaat, en schreef ook: "Wat mevrouw Boudier-Bakker in Jacoba heeft aangetrokkken, is gemakkelijk te raden; het is de kinderloze, telkens gedupeerde vrouw, hunkerend naar de volle liefde, die haar een ogenblik schijnt te geworden in het huwelijk met de galante Humphrey van Glocester; het is de tragiek van een door het ruwe leven ‘bezeerd’ gevoel; het is, kortom, de projectie van modern vrouwelijk sentiment op een personage uit de vijftiende eeuw, die de conceptie van deze roman beheerst." De rel die volgde, heeft niet alleen haar reputatie maar ook haar zelfvertrouwen ernstig geschaad. Bij veel Nederlanders leeft zij voort als de schrijfster van 'De klop op de deur'. Haar betekenis moet echter niet zozeer gezien worden in de enkele familieroman die zij schreef - en die haar tijdens haar leven enerzijds populariteit, anderzijds verguizing opleverde - maar eerder in haar talrijke gave novellen en verhalen, die juist altijd minder aandacht gekregen hebben. Haar boeken zijn nog steeds te leen, vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Knut Hamsun (1859-1952)

2010-01-08T13:37:00.010+01:00

De NRC bericht dat de liefdesbrieven van de Noorse schrijver Knut Hamsun aan zijn geliefde Julie Amanda Lous na 118 jaar terug te lezen zijn. Zij was een pianolerares met wie Hamsun een stormachtige relatie had. Knut Hamsun is min of meer vergeten, mede wegens zijn sympathie voor de nazi's. Op Noordseliteratuur staat een indrukwekkende lijst van de boeken die hij schreef, in 1920 ontving hij de Nobelprijs voor de literatuur. Bijna al zijn romans zijn in het nederlands vertaald. Zijn vroege werk staat tegenwoordig als sterk vernieuwend te boek. Titels zijn bijvoorbeeld 'Honger' (1890) en 'Mysterien'(1892). Dit boek werd in 2009 vanwege zijn 150ste geboortedag opnieuw uitgebracht. Vraag de boeken van Knut Hamsun aan via de Overijsselcatalogus.

Charles Dickens (1812-1870)

2009-12-16T14:57:00.009+01:00

Op 19 en 20 december is in Deventer weer het jaarlijkse Dickens festijn. In de historische binnenstand komen ruim 900 personages uit de beroemde boeken van deze Engelse schrijver tot leven. De NCRV zendt momenteel een veertiendelige dramaserie uit naar de roman Little Dorrit. The Dickens Fellowship kent ook een Nederlandse afdeling en in het Gelderse Bronkhorst is een Dickens Museum. Godfried Bomans was een groot kenner van het werk van Dickens, lees zijn boek 'Dickens, waar zijn uw spoken?' Charles Dickens is dus niet echt vergeten, maar wie leest hem nog? Begin met kerst met A Christmas Carol. Vraag de boeken van Charles Dickens aan via de Overijsselcatalogus.

Bob den Uyl (1930- 1992)

2009-12-09T13:54:00.006+01:00

Bob den Uyl schreef even mistroostige als humoristische verhalen. In een trefzekere stijl wist hij elke zinloze reis, onderneming of handeling uit te vergroten tot soms hilarische proporties. De Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren schrijft dat den Uyls thematiek bepaald wordt door het reizen, waarbij zijn personages steeds planmatig op zoek gaan naar dingen die zij bevestigd willen zien, maar dan óf met lege handen terugkeren, óf iets totaal anders vinden dan zij hadden verwacht. In zijn verhalen spelen surrealistische elementen een rol, maar geleidelijk ontwikkelt hij zich tot een ironisch-realist. Zijn stijl is droog, laconiek en hij maakt veelvuldig gebruik van uitweidingen die een komisch of sarcastisch effect hebben. De titels van zijn boeken zeggen dit al: 'Met een voet in het graf', 'Gods wegen zijn duister en zelden aangenaam' of 'Het reizen vereist sterke zenuwen'. Wie meer wil weten over Bob den Uyl als schrijver kan het boek 'Een zeker onbehagen'van Nico Keuning lezen.

Vraag de boeken van Bob den Uyl aan via de Overijsselcatalogus.

Pia Beck (1925-2009)

2009-12-03T09:17:00.011+01:00

foto ANP
Onlangs overleed jazzpianiste Pia Beck. Volgens de Wikipedia was Pia Beck een natuurtalent op de piano die zonder noemenswaardige muzikale opleiding in mei 1945 werd gevraagd als pianiste en vocaliste in het Miller Sextet. In 1949 begon ze haar eigen combo Haar eerste compositie, Pia's Boogie werd een hit. In 1952 bezocht ze voor het eerst de Verenigde Staten waar ze tot 1964 jaarlijks optrad. Ze werd benoemd tot ereburgeres van Neuw Orleans en Atlanta. Collega Oscar Peterson noemde haar de beste jazzpianiste ter wereld.
In april 1965 emigreerde ze met haar partner naar de Costa del Sol waar ze eerst een pianobar begon. Nadat deze failliet was gegaan, legde ze zich toe op het schrijven van reisgidsen en op de makelaardij. In 1975 maakte ze haar comeback als artieste in het Circustheater in Scheveningen. Op 18 september 2003 nam ze afscheid van het grote publiek in restaurant Castellum Novum in Hilversum. Lees ook het interview dat Hugo Camps in 2000 over haar publiceerde in het weekblad Elsevier. De kop van het artikel luidt: 'Ik heb een fantastisch leven gehad'. In 1982 verscheen haar autobiografie 'De Pia Beck story', het boek is nog steeds te leen via de openbare bibliotheek. In 2000 verscheen het boek 'The touch of my life', een uitgave ter gelegenheid van haar vijfenzeventigste verjaardag en haar zestigjarige artiestenjubileum. Een openhartig verslag over haar roerige leven met het accent op de jaren na 1965, toen ze naar Spanje emigreerde, zogenaamd verteld door Elise Grotrian, de piano die haar nagenoeg het gehele leven trouw is gebleven.
Verder staat in het boek 'Muziek in zwart-wit: gesprekken met pioniers van de lichte muziek' (verschenen in 2006) een uitgebreid interview met haar. Kijk voor cd's van Pia Beck op Muziekweb, vul bij artiest Pia Beck in.
Lezen of luisteren? Kijk in de Overijsselcatalogus.

Ida Simons (1911-1960)

2009-11-27T15:50:00.000+01:00

Deze keer een bijdrage van mijn collega Rene vd Have:

Ze lijkt helemaal vergeten te zijn, Ida Simons en haar roman 'Een dwaze maagd'. In de bundel 'Onbekende vaderlanders', samengesteld door Frank Dam (uitgave NRC boeken) portretteren dertig verschillende auteurs helden, anti-helden, verschoppelingen en schurken. De reeks begon als serie op de achterpagina van NRC handelsblad. Een van de schrijvers Maarten 't Hart geeft een indringend portret van zijn muze Ida Simons. Na een korte biografische schets waarin hij vertelt hoe Ida als Joods meisje opgroeit in het vooroorlogse Nederland en België en als optredend concertpianiste goede recensies ontvangt, wordt haar carrière door de oorlog abrupt onderbroken. Met haar gezin komt ze na eerst ondergedoken te zijn geweest in Barneveld, in Duitse concentratiekampen terecht waar ze de verschrikkingen weet te overleven en pakt ze na de oorlog haar werk als pianiste weer op. Maar het werk valt haar zwaar en uiteindelijk besluit ze er een punt achter te zetten. Na een diepe depressie begint ze aan een roman.

Door deze inleiding was ik zo geïnteresseerd in deze schrijfster dat ik blij was dat de bibliotheek dit boek op de plank had staan: lenen en direct lezen.

Het boek gaat over een Joods gezin uit Den Haag waarvan de ouders regelmatig in onmin leven. De ruzies kunnen zo oplopen dat de moeder besluit samen met haar dochter een tijdje bij haar familie in Antwerpen te gaan wonen. Dit is een regelmatig terugkerend patroon. Het huwelijk blijft in stand, er zijn ruzies en moeder en dochter gaan weer voor korte tijd naar België. Het boek is geschreven vanuit de ik persoon Gittel en is het verhaal van een opgroeiend meisje met een ironische kijk op de wereld en die leeft in die typisch Joodse cultuur waar contrasten toch kunnen harmoniëren. Ze beschrijft de Antwerpse Joodse zakenwereld, de drukke huishoudens met allerlei verplichtingen en rituelen zijn en waar de vrouwen bij elkaar komen om te spreken over de misstappen van hun vooral mannelijke familieleden. Gittel voelt zich thuis in deze wereld en omdat ze meer dan verdienstelijk piano speelt, wordt ze uitgenodigd door haar overbuurmeisje, dochter van een rijke zakenman om in het huis van haar vader op de Steinway te spelen. Tussen de vader die rijk, machtig en kunstminnend is en de jonge Gittel ontstaat een band van wederzijdse waardering en respect. Hij vertelt haar het bijbelse verhaal van de rijke en dwaze maagden. De dwaze maagden die symbool staan voor vrouwen die niet op de toekomst zijn ingespeeld en uiteindelijk met lege handen komen te staan. Haar overbuurmeisje weet haar op sluwe wijze voor haar karretje te spannen en via Gittels tussenkomst kan zij vluchten naar Engeland waar ze zonder toestemming van de familie trouwt met haar minnaar. De vader van het overbuurmeisje is woedend en verbitterd. Hij neemt dit Gittel kwalijk die als 'een dwaze maagd' achterblijft.
Korte tijd na het verschijnen van de roman overleed Ida Simons.

Vraag het boek 'Een dwaze maagd' aan via de Overijsselcatalogus.

'Woeste hoogten'

2009-11-18T09:05:00.013+01:00

Theater Artemis heeft de handen ineengeslagen met theaterproductiehuis Antigone voor de toneelbewerking van ‘Woeste Hoogten’, het beroemde boek van Emily Bronte. Op de site van Artemis is een speellijst te vinden en natuurlijk de nodige recensies. Geen vergeten boek dus, maar het boek mag best eens een keertje afgestoft worden. Lees de enthousiaste recensie van Arie Storm in het Parool toen de nieuwe vertaling van Frans Kellendonk opnieuw uitgegeven werd. Het verhaal gaat over de vondeling Heathcliff, die verliefd wordt op Catherine Earnshaw, de dochter van zijn pleegvader. Liefde, haat, wraak, hartstocht, eenzaamheid: alle menselijke thema's zitten erin. Een heerlijk boek voor een gure herfstavond. Het boek is opgenomen in Project Gutenberg, dus ook online te lezen. Of raadpleeg eerst de 'Readers guide'. De Brontë Society is één van de oudste literaire verenigingen ter wereld. Ze werd opgericht in 1893, de Nederlandse editie van hun pagina biedt veel achtergrondinformatie. Vraag het boek aan via de Overijsselcatalogus.

De Berlijnse Muur

2009-11-09T20:14:00.000+01:00

Het is 20 jaar geleden dat de Berlijnse Muur viel, het symbool van de Koude Oorlog. NRC boeken heeft een lijstje met fictie gemaakt, 'Van de DDR naar een verenigd Duitsland'. Niet op dit lijstje het boek 'Na een lang rokend zwijgen' van Andreas Sinakowski. De auteur was een Oostduitser, homoseksueel van joodse afkomst, die een aantal jaren voor de Stasi heeft gewerkt. Zoiets komt voor en is op zichzelf niet zo opzienbarend, zij het dat een andere seksuele geaardheid en het behoren tot een toch wel zeer geringe minderheidsgroep in de vroegere DDR niet bijzonder gewaardeerd werd. Verder was de Koude Oorlog inspiratiebron voor diverse spionageromans. Een bekende titel is 'Spion aan de muur' van John Le Carre. Een Britse geheim agent krijgt opdracht het hoofd van de Oostduitse geheime dienst onschadelijk te maken en raakt in een hachelijke positie wanneer hij naar de Oostzone ontvoerd wordt. Verder nog: 'Begrafenis in 'Berlijn' van Len Deighton. Een agent van de Britse geheime dienst krijgt opdracht een Russische geleerde en zijn mededeskundige via de Berlijnse Muur naar het Westen te smokkelen. Hij blijkt echter niet de enige belangstellende te zijn en raakt al gauw verzeild in een wereld van korruptie en zwendel van oud-nazi's, dubbelspionnen etc. Een bijzonder verhaal met veel kenmerken van een spionageroman, maar ook met aandacht voor de psychologische kant van de zaak en met surrealistische elementen is het boek 'De brief in Berlijn' van Ian MacEwan. De onervaren hoofdpersoon, een Engelse electro-technicus, raakt betrokken bij de Operatie Gold in 1955 (nog voor de Muur), waarbij een tunnel onder Oost-Berlijn wordt gegraven om Russische telefoonlijnen af te tappen. De boeken zijn aan te vragen via de Overijsselcatalogus.

Leeft Hercule Poirot?

2009-11-04T19:35:00.000+01:00

Op de Boekenbeurs in Antwerpen is zaterdag (31 oktober 2009) de Knack Hercule Poirot-prijs 2009 uitgereikt. De prijs beloont de beste Vlaamse misdaadroman van de afgelopen twaalf maanden. Laureaat werd Guido Eekhaut met zijn roman Absint. Hercule Poirot is een van de speurders uit de detectives van Agatha Christie. Hij stelde zichzelf voor als 'Mijn naam is Hercule Poirot, en ik ben waarschijnlijk de allerbeste detective ter wereld'. Een bekende uitspraak van hem in verband met het oplossen van moorden gaat over les petites cellules grises (de kleine grijze cellen, de hersenen dus). Poirot is verder een kort mannetje met donker haar en een snor die hij ijverig bijhoudt. Anne Hart maakte een studie van de 33 boeken en 56 korte verhalen waarin hij de hoofdpersoon was. Zij schreeft onder de titel 'Hercule Poirot' een heuse biografie over hem. Op Wikipedia staat een overzicht van alle boeken die Agatha Christie schreef. De boeken met hoofdpersoon Hercule Poirot, maar natuurlijk ook met de onvergetelijke miss Marple zijn nog steeds te leen bij de bibliotheek. Vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Max Havelaar 150 jaar

2009-10-28T13:21:00.000+01:00

Op 13 oktober 1859 schreef Eduard Douwes Dekker (1820-1887) aan zijn vrouw Tine: "Lieve hart, mijn boek is af! [...] Het zal als een donderslag in het land vallen."Over Max Havelaar en Multatuli wordt tot op de dag van vandaag geschreven en gesproken. Volgens het persbericht van het Multatuli Genootschap stelde de schrijver in het boek ondermeer de misstanden in de Nederlandse kolonien aan de orde. In 1910, bij de vijftigste verjaardag van Multatuli's debuut werd de 'Vereeniging Het Multatuli Museum', later het Genootschap genoemd, opgericht. Het boek Max Havelaar is op internet ook te beluisteren. In 1976 werd het boek door Fons Rademaker verfilmd. Wie zijn kennis wil verdiepen kan beginnen met de leestips op de website van het Multatuli Museum.

Vraag deze boeken aan via de Overijsselcatalogus.

Jan de Hartog (1914-2002)

2009-10-19T14:54:00.024+02:00

Afb: de Furie, het schip uit 'Hollands Glorie'

Jan de Hartog is vooral bekend door de klassieker over de zeesleepvaart Hollands glorie (1940). Het boek is in z'n geheel te lezen in de 'Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren'. In 1967 schreef hij het boekenweekgeschenk 'Herinneringen van een bramzijgertje' over zijn belevenissen als jong scheepsmaatje op de Zuiderzee. Het boek is ook als luisterboek verschenen. Den Hartog staat volgens Schrijversinfo zelfs in de Van Dale bij het woord 'bramzijgertje'. Samen met zijn echtgenote emigreerde hij naar de Verenigde Staten waar hij diverse sociaal bewogen romans schreef, die door hemzelf in het Nederlands zijn vertaald, onder andere de geschiedschrijving over de Quakers onder de serietitel 'Het koninkrijk van de vrede (bestaande uit De kinderen van het licht; Het heilig experiment; Het uitverkoren volk; De oorlog van het Lam). Zijn boek 'Gods geuzen' gaat over zendingswerk in de oerwouden van Indonesie. Stella, Mary en Thalassa gaan alle over de scheepvaart. Vraag de boeken van Jan de Hartog aan via de Overijsselcatalogus.

Verkrijgbaarheid boeken Herta Muller

2009-10-12T11:59:00.014+02:00

(foto Ulla Montan)

De Papierenman bericht dat uitgeverij de Geus al door de voorraad van de boeken van Nobelprijswinnares Herta Muller heen is. Literatuurplein schrijft over haar boek 'De mens is een grote fazant': de titel is een Roemeense zegswijze: net als de (beroerd vliegende) fazant kan een mens zich nauwelijks verdedigen tegen zijn belagers. Hij is gedoemd het onderspit te delven, een eeuwige verliezer. In deze vertelling probeert een molenaar al jarenlang op een eerlijke manier de benodigde papieren te krijgen om met vrouw en dochter naar Duitsland te kunnen emigreren. Uiteindelijk zwicht hij voor de corruptie, maar dat kost hem veel geld en de eer van zijn dochter. Ze gaan een onzekere toekomst tegemoet.

In de Overijsselse bibliotheken staan nog een paar boeken van haar in de kast, dus vraag ze nu aan via de Overijsselcatalogus.

Hildegard Knef (1925- 2002)

2009-10-05T19:59:00.000+02:00

De organisatie Pink Ribbon is opgericht om aandacht te vragen voor borstkanker. Oktober is borstkanker maand. Tegenwoordig is er dus meer openheid over het onderwerp, maar dat was in 1975 bij het verschijnen van het boek 'Het vonnis' van Hildegard Knef nog niet zo. In dit boek schrijft zij over haar strijd tegen borstkanker, maar ook over het gedrag van doktoren waar ze geen goed woord voor over had. In het boek 'Een gegeven paard' beschrijft ze haar levensverhaal. Volgens de Personenencyclopedie was ze actrice, zangeres en schrijfster, en maakte elk van die drie tot een succes. Ze had, zoals een van haar Duitse collega’s het omschreef, het gewissen Etwas – alsof ze in haar rollen en liedjes maar een tipje van de sluier oplichtte en de rest aan de verbeelding overliet. Terwijl ze in haar autobiografische boeken zichzelf, en haar medische martelgang, tot in alle details aan de openbaarheid prijsgaf. Haar boeken en muziek zijn nog steeds te leen via de Overijsselcatalogus.

Alexander Solzjenitsyn (1918-2008)

2009-09-30T11:49:00.000+02:00

Onlangs was in het nieuws dat het boek 'Goelag Archipel ' van Alexander Solzjenitsyn verplicht leesvoer wordt in het Russische hogeronderwijs. Volgens Trouw is dit opmerkelijk omdat de afgelopen jaren veel werk gemaakt is van het herstellen van oude Sowjet-symbolen en het verdedigen van sommige van Stalins daden. De Goelach Archipel verscheen in 1973, en bestaat uit drie delen. Solzjenitsyn beschrijft hierin de verschrikkingen van de werkkampen in Siberie. Miljoenen mensen kwamen daarbij om het leven. Vraag de boeken van Solzjenitsyn aan via de Overijsselcatalogus. In Keesings Historisch Archief zijn diverse achtergrondartikelen te vinden, klik daarvoor na de zoekactie Solzjenitsyn in de Overijsselcatalogus aan de rechterkant van het scherm op 'Geschiedenisartikelen'. Dit kan sinds kort ook thuis, dus niet alleen in de bibliotheek!

Franz Kafka (1883- 1924)

2009-09-21T11:42:00.016+02:00

Kafka maakt je slimmer. Althans, in de periode vlak na het lezen van een van zijn surrealistische verhalen. Amerikaanse en Canadese psychologen tonen dat aan in het septembernummer van Psychological Science, aldus een artikel in NRC Handelsblad. Prikkel uw brein dus met Kafka. Volgens de Nederlandse Wikipedia wordt Kafka's oeuvre wel gezien als symbool voor de ontwortelde mens in de moderne tijd. Kafka is nog niet vergeten. Zo heeft de website van het Kafka Project als doel in verschillende talen zoveel mogelijk teksten van Kafka op het internet te zetten, daarnaast biedt de website ook veel informatie over Kafka. Bekende boektitels van hem zijn 'Het proces' en 'Het slot'. Vraag de boeken van Kafka aan via de Overijsselcatalogus.

Opwaaiende zomerjurken: een klassieker?

2009-09-14T14:19:00.016+02:00

In de nazomer van 1979 verscheen 'Opwaaiende zomerjurken', het romandebuut van de toen bijna zevenentwintigjarige Oek de Jong. Het werd een enorm succes, niet alleen wat de verkoopcijfers betreft, maar ook wat de waardering van critici en publiek aangaat. Tienduizenden lezers herkenden zoveel van zichzelf in de queeste van hoofdpersoon Edo Mesch dat 'Opwaaiende zomerjurken' gerust hét boek van een generatie genoemd mag worden, dit alles volgens uitgeverij Augustus. Zij hebben het boek nu eenmalig opnieuw uitgegeven in een speciale editie. Lees ook wat Carel Peeters over Oek de Jong schrijft in zijn boek Houdbare illusies. De oorspronkelijke editie van 'Opwaaiende zomerjurken' is nog ruim aanwezig in de bibliotheek, en is bijna overal 'binnen'. Heeft dit boek de tand des tijds doorstaan en is het een moderne klassieker? Lees ook het interview dat Coen Peppelenbos met Oek de Jong had na het verschijnen van 'Hokwerda's kind'. Hans Werkman schreef over dit boek: 'Hokwerda's kind' van Oek de Jong is een lijvige roman. Dat wil zeggen: niet alleen dik, ook volstrekt op het lijf gericht. Het menselijk vlees is zozeer gespitst op seks dat de geest zich niet inspant en reddeloos verloren gaat.

Vraag de boeken van Oek de Jong aan via de Overijsselcatalogus.

Henk van Ulsen (1927-2009)

2009-09-08T14:50:00.000+02:00

Op 28 augustus overleed de Nederlandse acteur Henk van Ulsen. Ineke Jungschleger schreef in 2007 een biografie over hem getiteld 'Henk van Ulsen: solist'. Deze titel is gekozen omdat van Ulsen vooral bekend werd door zijn solovoorstellingen. In 1989 verscheen een speciaal nummer van het tijdschrift Parmentier, 'Henk van Ulsen en de voordracht van literatuur'. In een uitgebreid interview met Paul Sars vertelt hij hoe hij al jong geboeid werd door taal en gestileerde voordracht. Mogelijk had dit te maken met de theatraliteit van de diensten in de kerk, zijn vader was namelijk predikant. In 1983 verscheen naar aanleiding van zijn solo-programma 'Moeder geef me de zon', een boekje met proza en poezie met als thema de moederfiguur. Hij was liefhebber en verzamelaar van de schilderijen van Jan Voerman (1857-1941), net als hij geboren in Kampen. Hij werkte mee aan boeken over Voerman, zoals 'Broeden op een wolk'. 'Job op Schokland' bevat de tekst van een toneelvoordracht over een joodse man die als enige van zijn familie de Tweede Wereldoorlog overleefde.

Boeken van en over Henk van Ulsen zijn te leen via de Overijsselcatalogus.

John Vermeulen (1941- 2009)

2009-08-31T15:06:00.001+02:00

Onlangs overleed de auteur en vertaler John Vermeulen. Niet wereldberoemd, maar zeer veelzijdig. Literatuurplein schrijft over hem: 'Hij was de auteur van in totaal elf SF-romans, veertien thrillers, vijf historische romans, tien non-fictieboeken, drie SF-verhalen voor de jeugd en elf Vlaamse Filmkes, waarvan een werd bekroond met de John Flandersprijs'. Zijn thriller '1000 meter van Argameddon' gaat over een verrijkingsfabriek van radio-actieve splijtstof die wordt bezet. Het boek 'Varensweeen' bevat humoristische verhalen over de watersport. Dit zijn zomaar een paar voorbeelden. Zijn deze boeken verouderd?

Vraag ze aan via de Overijsselcatalogus.

Christa Wolf

2009-08-28T14:06:00.016+02:00

Collega-blogger Wannabook legt in haar bericht van maandag 24 augustus een link tussen het boek 'De heks van Portobello' van Paul Coelho en het boek 'Kassandra' van Christa Wolf. Wannabook is duidelijk onder de indruk van het werk van Christa Wolf. Gezien de vele bronnen die de Universiteit Berlijn heeft verzameld is het een schrijfster van belang, haar thema's zijn nog steeds actueel. Wannabook schrijft: "In 1983 verschijnt het boek Kassandra van Christa Wolf, met daarbij In de ban van Kassandra, waarin Christa Wolf vertelt hoe zij er toe gekomen is het verhaal van de priesteres Kassandra, dochter van de koning van Troje, zo opnieuw te vertellen. Het is de tijd van de vredesbewegingen en Wolf gruwt van de oorlogszuchtige taal van de Koude Oorlog. Oorlog is al eeuwen een belangrijk thema in de literatuur: de literatuur van de Westerse wereld begint met het verhaal van de oorlog om Troje. En degene die voorspelt dat het allemaal slecht zal aflopen, Kassandra, wordt niet geloofd! Kassandra ruilt, in de versie van Christa Wolf, het paleisleven in Troje en de daarbij behorende oorlogsvoering, in voor een eenvoudig leven langs de oevers van de rivier de Skamandros. Daar leeft een groep van voornamelijk vrouwen vreedzaam en in harmonie met de natuur. Ze vereren de Oergodin, net als in De heks van Portobello, met dansen en trances".
Vraag de boeken van Christa Wolf aan via de Overijsselcatalogus.

Graham Greene (1904- 1991)

2009-08-18T15:07:00.003+02:00

Vorig jaar werd in de Universiteit van Texas in Austin door François Gallix van de Sorbonne een onvoltooide vroege roman van Graham Greene opgespoord. Greene begon aan de roman in 1926, toen hij 22 was en zich net had bekeerd tot het katholicisme. Met ingang van het zomernummer publiceert het blad Strand Magazine in vijf delen dit boek The Empty Chair. Lees meer hierover op Literatuurplein. Graham Greene was journalist, werkte voor een inlichtingendienst en was oorlogs correspondent in Vietnam. Bekende titels:

'Onze man in Havana'. Dit is een parodie op de geheime dienst, met als hoofdfiguur een agent van de Britse geheime dienst, die een denkbeeldig apparaat opbouwt met niet bestaande onderagenten.

'De stille Amerikaan' gaat over een jongeman, vol idealen en boekenwijsheid die naar Frans Indo-China is gekomen als lid van een Amerikaanse missie voor economische hulp. Hij mengt zich, zonder enige kennis van de achtergronden, in de politiek met de bedoeling een derde macht te creëren naast de Fransen en de Viet-Minh.

De memoires van Greene verschenen in het Nederlands onder de titel 'Een soort leven'.

De boeken van en over Graham Greene zijn aan te vragen via de Overijsselcatalogus.

Peter Andriesse (1941- )

2009-08-10T13:41:00.001+02:00

Deze keer een bijdrage van een collega:

Verder dan de 4e druk voor Zuster Belinda in 1992 is het bij Peter Andriesse niet gekomen. Het werk van de Nederlandse auteur verlaat nog nauwelijks de planken in bibliotheken en is voor een redelijk bedrag te koop via online antiquariaatscatalogi. Andriesse maakte deel uit van de literaire stroming Zeventig waarvan de deelnemers zich uitspraken voor leesbare teksten en heldere verhalen. Hij keerde zich tegen van wat hij bestempelde als de 'Nieuwe Wartaal' (Vogelaar/van Marissing) en de 'Nieuwe Meligheid' (Bernlef). Met zijn aanvallen op schrijvers en critici onder meer verschenen in zijn eenmanstijdschrift onder de veelzeggende naam 'Kamikaze' maakte hij weinig vrienden. In recensies werden hem zelden literaire kwaliteiten toegekend, kreeg hij kwalificaties als 'Andriesse is dement', 'aan dit boek is alles misplaatst', 'op zijn best een vakantieboek' en uiteindelijk werden zijn boeken in recensentenland doodgezwegen.
Een aantal spannende, realistisch geschreven boeken over herkenbare situaties (boulimia, echtscheiding) blijft daardoor weinig gelezen.
Neem de roman "De geur van de doerian", gepubliceerd in 1986.
Dit boek gaat over een vakantie op Sumatra die voor Erik en zijn zus Heleen bedoeld was om herinneringen op te halen aan hun jeugdjaren in Indonesië. Wat een ontspannen vakantie had moeten worden, wordt beheerst door irritaties tussen Erik en zijn vrouw Myra, gerelateerd aan de eetstoornis van Myra. Zonder dat Andriesse het woord boulimia benoemt, wordt duidelijk hoe boulimia het leven van Myra beheerst, van het stiekem kopen van laxeertabletten tot het gevoel van overbodig te zijn. Zinnelijkheid - gesymboliseerd door de in titel genoemde doerianvrucht - vormt een belangrijk thema. De doerian staat erom bekend dat de vrucht "smells like hell, tastes like heaven". Ook het Lolita-motief van de oudere man die op jonge meisjes valt speelt een rol. Erik dwingt Myra om samen met hem een berg te beklimmen die haar uiteindelijk noodlottig wordt. De sfeer in het boek is ronduit dreigend en onheilspellend waarbij Erik ondanks zijn onschuld het slachtoffer wordt.
Of neem de roman "Gezelligheid troef", uit 1977. De ondertitel is veelzeggend: Geschiedenis van een scheiding. Het gaat over Peters ex-vrouw en de beginnende romance van een begerige Jeroen Brouwers die Peter zijn vrouw aftroggelt. Het boek wordt in veel recensies meedogenloos afgekraakt maar ondanks dat laat het zich heerlijk lezen. Dat komt niet alleen door de zeventiger jaren sfeer, de humor maar vooral omdat Andriesse een geboren verteller is die ook over het ogenschijnlijke 'hier gebeurt niets' de lezer weet te boeien. De roman is een sleutelroman waarbij andere schrijvers te herkennen zijn als Hans Plomp en Mensje van Keulen.

De boeken van Peter Andriesse zijn te leen via de Overijsselcatalogus.

De Afrikaanse Bibliotheek

2009-08-03T13:13:00.001+02:00

Geen geld om te reizen ofop vakantie te gaan? Dat hoeft geen probleem te zijn, reizen in je leunstoel kan ook. Kennismaken met de Afrikaanse cultuur kan bijvoorbeeld door middel van de romans uit de Afrikaanse Bibliotheek van uitgeverij In de Knipscheer. Een bekende auteur uit deze bibliotheek is de Nigeriaanse schrijver Wole Soyinka. In 1986 kreeg hij de Nobelprijs voor de literatuur. Kunstbus schrijft: "De Vertolkers" is een roman waarin middels bondige dialogen tussen een groep jonge intellectuelen droom (fantasie) en werkelijkheid met elkaar worden afgewisseld. Hoofdpersonen van deze roman zijn enkele vrienden, een journalist, een schilder, een ingenieur, een docent een ambtenaar, een arts. Zij leven in het onafhankelijk geworden Nigeria van de jaren zestig. Het boek geeft een beeld van het leven in Nigeria in die tijd: zijn universiteiten, nachtclubs, hotels.

Een bekende vrouwelijke schrijfster is Buchi Emecheta. Haar boek "Als een tweederangs burger" gaat over een Nigeriaans studentenechtpaar met een snelgroeiend kindertal, dat in een Londense achterbuurt terechtkomt en met grote moeilijkheden te kampen heeft.

De romans uit de Afrikaanse Bibliotheek zijn aan te vragen via de Overijsselcatalogus.

George Orwell toch maar op papier?

2009-07-27T13:05:00.015+02:00

Internetboekhandel Amazon heeft de boeken van George Orwell verwijdert uit de databases van Kindle (een electronisch leesapparaat) vanwege problemen met de rechten. Amazon kon deze bestanden via een draadloze verbinding op afstand wissen. De eigenaren van de electronische leesapparaten waren daarvan niet op de hoogte. Volgens de NRC is er veel commotie over. George Orwell is bij veel mensen bekend omdat ze voor school het boek 'Animal farm' (" All animals are equal but some animals are more equal than others ") hebben gelezen. Het verhaal gaat over een commune van intelligente boerderijdieren. De varkens Sneeuwbal en Napoleon lanceren het idee om hun tirannieke baas te verjagen, zodat de dieren kunnen werken en leven als gelijken. Na de revolutie gaat het de dierenboerderij voor de wind, maar de varkens worden corrupt en stellen de utopische idealen ten dienste van hun eigen belangen. Een ander bekend werk van hem is '1984', geschreven in 1949 waarin hij een beeld geeft van een totalitaire maatschappij.

Wie de boeken van George Orwell wil lezen in de papieren vorm kan ze aanvragen via de Overijsselcatalogus.

Pearl S. Buck (1892-1973)

2009-07-20T13:22:00.000+02:00

In het radioprogramma De Trosnieuwsshow van zaterdag 18 juli besprak Ingrid Hoogervorst het boek 'Vrouwenpaviljoen' van Pearl S. Buck.

Madame Wu, mooi en intelligent, bestiert haar grote huishouden waardig: zestig familieleden omringen haar in het landhuis. Ze koppelt haar zonen aan geschikte echtgenotes, verzorgt haar schoonmoeder en legt haar echtgenoot, een echte levensgenieter, in de watten. Op haar veertigste verjaardag brengt ze echter de hele feodale gemeenschap in rep en roer door aan te kondigen dat ze het bed niet meer wil delen met haar man en een concubine voor hem wil zoeken. Buck schildert liefdevol het dagelijks leven van de Chinese bovenklasse tot in het kleinste detail in deze zeer vrijmoedige roman over vrouwenlevens en zelfbestemming.

Het boek is onlangs opnieuw uitgegeven, het boek was bij ons niet meer aanwezig. Veel andere titels van Buck zijn echter nog steeds te leen via de openbare bibliotheek. Een bekende titel is bijvoorbeeld 'De goede aarde'. In 1938 won Pearl S. Buck als eerste Amerikaanse vrouw de Nobelprijs voor de literatuur. Kijk voor meer informatie over de schrijfster op Literatuurplein.

Vraag haar boeken aan via de Overijsselcatalogus.

Simon Vinkenoog (1928- 2009)

2009-07-13T08:59:00.015+02:00

Op zondag 12 juli overleed Simon Vinkenoog. Op de website van de Koninklijke Bibliotheek staat een uitgebreid dossier over hem, zij omschrijven hem als moderne sjamaan, bewustzijnsverruimer, mediator, archivaris, schrijver/dichter, Leidsepleintijger en volkstuinier. Hij schreef behalve dichtbundels ook romans, hij maakte bloemlezingen en vertalingen, publiceerde in diverse tijdschriften, introduceerde De Vijftigers, poseerde voor Zadkine, experimenteerde met marihuana en LSD, werd opgesloten in het huis van bewaring wegens marihuanabezit, organiseerde happenings, jazz & poëziefestijnen, legde de basis voor het huidige Paradiso en trouwde zes maal. Ook op Literatuurplein is uitgebreide informatie over Vinkenoog te vinden met video's, meerdere necrologieen en veel internetlinks. Zal er door zijn overlijden extra vraag komen naar zijn boeken?

Boeken van en over hem zijn te leen via de Overijsselcatalogus.

Georges Bataille (1897- 1962)

2009-07-03T16:04:00.032+02:00

In Vrij Nederland van 13 juni staat een interessant artikel over Boekwinkeltjes. Deze site, in 2002 opgericht door Eric Kaizer, is inmiddels uitgegroeid tot een van de grotere virtuele boekenmarkten van Nederland. Het concept is simpel: je huurt een virtueel winkeltje, de huur is afhankelijk van de hoeveelheid boeken die je aanbiedt. Een van deze mensen is Harry Vaandrager. In het artikel zegt hij:

Een schrijver naar wie nog veel vraag is, maar die niet meer wordt herdrukt, is Georges Bataille. 'Ongelooflijk dat die niet meer wordt uitgegeven. Ik vraag me soms af waarom uitgevers niet wat meer hun oor te luisteren leggen bij ons'. Zijn boeken worden ook volgens Librarything (een site waar mensen hun boekenplank delen met anderen), nog veel gelezen. Voor mensen die meer willen weten over het leven van Georges Bataille is 'Bataille: kunst, geweld en erotiek als grenservaring', geschreven door Ineke vd Burg (Amsterdam: SUA, 1987) een geschikt boek. Een roman van hem is bijvoorbeeld 'Abbe C' ( Amsterdam: Arbeiderspers, 1968). Inhoud: Door middel van de dramatische geschiedenis van een priester, diens tweelingbroer en een prostiueé geeft de schrijver zijn uitzichtloze visie op het leven weer, waarbij de grondthema's zijn: God, dood en seksualiteit.

De boeken van en over Georges Bataille zijn nog steeds te leen via de Overijsselcatalogus.

Guus Kuijer

2009-07-02T13:01:00.018+02:00

Op Literatuurplein staat een interview met de auteur Guus Kuijer. Hij is vooral bekend door zijn kinderboeken, een aantal daarvan zijn full-text te lezen bij de digitale bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL). Hij begon echter met schrijven voor volwassenen. Titels van romans zijn bijvoorbeeld: 1971 - Rose, met vrome wimpers, 1973 - Het dochtertje van de wasvrouw, 1975 - De man met de hamer, 1988- Izebel van Tyrus. Tegenwoordig schrijft hij ook essays over thema's van deze tijd zoals geloof en tolerantie. Hij vertelt daarover in bovenstaand interview.

Zijn romans en andere boeken zijn nog steeds te leen via de Overijsselcatalogus.

Boris Vian (1920- 1959)

2009-06-23T10:32:00.008+02:00

Precies 50 jaar geleden overleed de Franse schrijver Boris Vian. Hij was een veelzijdig iemand, want behalve auteur was hij ook ingenieur, zanger en jazztrompetist. Zijn werk was vaak controversieel, zeker in het Frankrijk van de jaren '50. Hij heeft 11 romans geschreven, vier dichtbundels, diverse theaterstukken, filmscenario's, chansons, etc. Een bekend boek van hem is ‘Ik zal spuwen op jullie graf' (vertaald in 1973), voor het laatst herdrukt in 1995. Hij schreef vele artikelen over jazz, Rudy Koopmans maakte voor het boek 'Over jazz: teksten 1946- 1958' (1984) een keuze uit de wat langere stukken.
Volgens de achterflap van het boek ‘Boris Vian: een biografie’, geschreven door Philippe Boggio (vertaald in 1993) was zijn leven vol dramatische gebeurtenissen en geheimen, veel geruchten en verdriet.

Vraag zijn boeken of biografie aan via de Overijsselcatalogus.